Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Kobieta antyku…

Przegląd poszczególnych wypowiedzi w tekstach źródłowych ukazuje nam kwiecisty obraz stosunku męskiej części starożytnego społeczeństwa do kobiet. A jest on niezmiernie krytyczny i bardzo uszczypliwy. Ale zacznijmy dość aksamitnie…

Na wstępie ciepła, aczkolwiek żartobliwa opinia przypisywana przez Plutarcha Aleksandrowi Wielkiemu: Te kobiety perskie – to prawdziwa męka dla oczu!1. Dostrzec można zauroczenie atrakcyjnością kobiet ze wschodu. Pozycja i autorytet kobiet na Wschodzie wydają się o wiele bardziej znaczące, niż na Zachodzie. Kwintus Kurcjusz Rufus podaje, że praca przy wełnie – to, co stanowi podstawę w świecie hellenistycznym – dla perskich kobiet była uwłaczająca. Pisarz zauważa również, że nie wolno synowi usiąść w obecności matki, jeżeli ona na to nie pozwoli2. Po stronie zachodniej urokliwości Rzymianek broni Owidiusz:

Sam Rzym tyle pięknych kobiet
w swoich starych murach mieści
iż – rzec można bez przesady –
jest to w świecie raj niewieści3

W tekstach Eurypidesa kobieta potraktowana jest dość surowo, występuje także jako negatywny epitet:

Najtrudniej z wszystkich pokonać kobietę4

O ty zakało, ty… kobieto! Gorszej
Obelgi nikt już nie mógłby ci rzucić5

Natomiast u Petroniusza:

Kobieta jak kobieta: sępi to rodzaj!6

Jak więc widzimy, nie ma zmiłuj się. W sposób humorystyczny wywleka się wszystkie kobiece przywary, w tym szczególnie zrzędliwość i gadulstwo. Najbardziej celuje w tym Plautus:

Anarchides:

Opanuj się, żono, dosyć!
Skończ już to brzęczenie osy!
Lepiej przerwij to gadanie,
to na jutro coś zostanie
7

Olimpik:

Ty jak myśliwy: zawsze w dzień i w nocy
z suką przy boku, a ta wciąż ujada8

Bóstwo Sukurs:

Multi-pijaczka i multi-gaduła–
jednym i drugim jest ta stara baba9

To głównie kobietom przykleja się etykietkę zabójczyń i trucicielek. Nie były też wiarygodnym świadkiem:

Bo potrawa macochy jadem nasycona.
Niech najpierw ugryzie to, co poda ona10

Starzec:

Witaj, piękna pokuso zguby i bezprawia!11

Wielkie są z kobiet mistrzynie w podstępach12

Przysięgę kobiet ja zapisuje na wodzie13

Także retoryka w tekstach rabinackich nie była przyjazna kobietom. Jeden z modlitewnych akapitów Kadisz brzmi przytłaczająco:

Bądź błogosławiony Panie, Boże, Królu wszechświata, że nie uczyniłeś mnie kobietą

Epiktet życzliwie podpowiadał dziewczętom, że

na cześć i szacunek nie zasłużą sobie przez nic innego, jak tylko przez to, że będą się wyróżniać skromnością i wzorową obyczajnością14

Niestety, w kwestii moralności to znów kobiety obrywały solidne cięgi. Wybrany epigram Marcjalisa jest i tak w miarę delikatny:

Zaczepiając dziewczyny, wciąż się zastanawiam,
Czy też która odmówi. Żadna nie odmawia.
Jakby zbrodnią lub hańbą miała być odmowa
Albo był jakiś zakaz – każda jest gotowa.
‚Więc cnotki wyginęły?’ – Nie, mnóstwo ich chodzi!
‚No i co?’ – Taka nie chce, ale też się godzi15

Nawet uroda niewiast, choć częściej chwalona, zostaje również obśmiana bez krzty miłosierdzia:

Wystarczy spojrzeć na kobietę wstającą rankiem z łoża po nocnym śnie. Każdy przyzna, że są wtedy wstrętniejsze od zwierząt16

Autor ma tu na myśli… małpy.

U kobiety wszystko jest uszminkowane. (-) I nawet jeśli wydaje się piękna, to tą piękność stanowią kremy i staranna pielęgnacja. Ich wdzięk, to nic innego, jak perfumy, farbowane włosy.(-) Lecz gdybyś pozbawił ją tych wszystkich , licznych przynęt, przypominałaby sójkę z bajki ogołoconą z piór17

Na koniec jednak, największy krytyk kobiet, Eurypides, zdobywa się na uczciwą refleksję:

Bywają mądre także zdania kobiet18

Kto bez różnicy wszystkie w ogóle kobiety
znieważa, ten jest głupcem, żaden z niego mędrzec19

Autor: Waldemar Owczarczak
Przypisy
  1. Aleksander Wielki 21
  2. Historia Aleksandra Wielkiego 5:9
  3. Sztuka kochania 1:3
  4. Edyp fr. 20
  5. Steneboja fr. 11
  6. Satyryki 42
  7. Plautus, Casina 250
  8. Plautus, Casina 320
  9. Plautus, Cistellaria 149
  10. Juwenalis, Satyra VI.629
  11. Plautus, Cistellaria 322
  12. Eurypides, Ifigenia w kraju Taurów 1032
  13. Sofokles u Helladiusza, Focjusz, Biblioteka 279
  14. Encheiridion 40
  15. IV.71
  16. Lukian z Samosat, Bogowie miłości 39
  17. Achilleus Tatios
  18. Błagalnice 294
  19. Protesilaos fr. 8

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów