Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Gladius – miecz rzymski


Gladius był niezwykle popularnym mieczem podczas walk gladiatorów.
Autor: MatthiasKabel | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Gladius (dosłownie oznacza „miecz”) był to miecz rzymski wykorzystywany w legionach oraz na arenach przez gladiatorów. Nazwa tej broni narodziła się prawdopodobnie od gladiatorów, którzy często wykorzystywali ją do walk.
W początkowym okresie republiki, Rzymianie używali mieczy greckich. Potem dopiero zaczęli używać mieczy hiszpańskich Celtyberów. Pełna nazwa miecza rzymskiego to Gladius Hispaniensis.

Był to miecz powszechnie używany przez rzymskich legionistów w okresie republiki i cesarstwa, od III wieku p.n.e. do III wieku n.e. Później gladiusa zastąpiła jego wydłużona forma, spatae, która weszła także w skład uzbrojenia jazdy.
Broń ta została najprawdopodobniej przejęta od ludów celtyckich i iberyjskich w okresie wojen punickich. Do czasu II wojny punickiej stosowano tzw. miecz typu galijskiego, który w późniejszym okresie, został wyparty przez krótszy, miecz typu hiszpańskiego. W okresie cesarstwa wprowadzono dłuższe miecze (spatae). Ponadto każdy legionista, za pasem nosił jeszcze krótki sztylet (pugio).

Miecz stosowany był zarówno do cięć, jak też i pchnięć, przy czym częściej wykorzystywano tą drugą formę walki. Niewielka jego długość oraz dobrze wykształcone ostrze pozwalały nie tylko na sprawne i dość swobodne manewrowanie mieczem, ale też na bardzo dużą dokładność wykonywania pchnięć.

W miarę rozwoju techniki i sztuki wojennej gladius uległ zmianom konstrukcyjnym, przede wszystkim jeśli chodzi o ostrze (głownię), które początkowo liczyło od 75 do 85 cm, a ostatecznie osiągnęło długość od 80 do 100 cm. Ostrze wykonane z żelaza posiadało ość idącą przez środek oraz ostro zarysowany szczyt. Rękojeść natomiast posiadała kulistą głowicę z drewna lub z rogu, której trzon był karbowany albo ujęty w obłe pierścienie, z mało wydatnym pudełkowatym jelcem. Rękojeść miecza bogato zdobiono, nierzadko do tego celu posługiwano się srebrem czy złotem, zwłaszcza wśród wysokich oficerów.
Gladius noszony był przez lewe ramię po prawej stronie w pochwie (vagina) okutej metalem. Pas służący do noszenia miecza zwano balteus.

Rudis był drewnianym mieczem, używanym przez legionistów podczas ćwiczeń. Dostawali go także gladiatorzy jako symbol wolności. Miał on taki sam ciężar jak prawdziwy, a czasami nawet cięższy.

Tak jak już wcześniej zostało wspomniane miecze te głównie służyły do zadawania pchnięć. Było to zdeterminowane sposobem walki stosowanym przez piechotę rzymską. Legioniści walczyli w zwartym szyku w bliskim dystansie, co nie umożliwiało stosowania broni długiej. Żołnierze idąc na przeciwnika trzymali swoje miecze w prawej ręce, a tarcze w lewej, tworząc tym samym ścianę ponabijaną ostrzami. Gdy ścierali się z przeciwnikiem, wystawiali swoje miecze i zadawali ciosy kłute.
O nieskuteczności długich mieczy w zwarciu z Rzymską piechotą przekonali się właśnie Celtowie, którzy w ścisku nie mogli wywijać swoimi długimi mieczami.

Wraz z rozwojem i udoskonalaniem broni wytworzyły się cztery typy gladiusa:

  • Gladius Hispaniensis – miecz, używany od 200 roku p.n.e. do około 20 p.n.e., miał długość od 74 cm do 81 cm, gdzie ostrze miało od 64 do 69 cm.
  • Mainz – ostrze miało długość od 66 do 70 cm. Miecz ważył ok. 1 kg. Miecz było eksportowany głównie na północ.
  • Fulham – forma przejściowa pomiędzy typem Mainz i Pompejskim. Używany praktycznie zaraz po inwazji Aulusa Plautiusa na Bretanię, czyli 43 roku n.e. Ostrze miało długość 70 cm. Kształt jelca był zbliżony do formy płaskiej piramidy. Gałka na końcu rękojeści miała różne przekroje, od sześciokąta po okrąg. Był używany jako broń osobista centurionów.
  • Pompeianus – używany za panowania cesarzy Klaudiusza i Nerona. Ostrze miało długość 60 cm.
Rzymianie gladiusa przejęli najprawdopodobniej w toku II wojny punickiej za pośrednictwem Iberów, choć istnieją także opinie mówiące, że posługiwano się nim już około połowy III stulecia p.n.e. (wcześniej używano między innymi miecza typu galijskiego). Gladiusa noszono w pochwie zawieszonej na pendecie (balteus) na lewym ramieniu.
Autor: Rama | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Źródła wykorzystane

  • Adrian Goldsworthy, Armia Rzymska na Wojnie 100 p.n.e. – 200 n.e., Oświęcim 2013
  • Wegecjusz, O sztuce wojskowej
  • Zdzisław Żygulski, Broń starożytna. Grecja, Rzym, Galia, Germania, Warszawa 1998

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów