Liktor

Liktor rzymski nosił oparte na lewym ramieniu wiązki rózg (fasces) związanych czerwonym rzemieniem z wetkniętym w nie toporem.
Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Liktor rzymski (ligare, czyli „wiązać”) był to niższy urzędnik służby cywilnej, który podczas pochodów początkowo poprzedzał królów (rex) rzymskich, a potem niektórych wyższych urzędników oraz cesarzy. W rzeczywistości jego rola polegała na ochronie ważnych postaci Rzymu, które posiadały imperium, czyli zakres władzy wojskowej, cywilnej i religijnej. Imperium posiadali następujący urzędnicy: dyktator, konsulowie i pretorzy. W przypadku dyktatora było to summum imperium czyli władza nieograniczona, konsul dysponował tzw. imperium maius (władza większa), natomiast pretor posiadał tzw imperium minus (władza mniejsza). Osoby posiadające imperium miały prawo do zasiadania na krześle kurulnym i korzystania z eskorty liktorów. Liczba liktorów i trzymane przez nich rózgi wskazywały na zakres władzy danego urzędnika.

Geneza wykorzystywania obstawy liktorów sięga czasów królestwa. Prawdopodobnie to od Etrusków Rzymianie zapożyczyli ten zwyczaj. Według Liwiusza liktorzy zostali powołani przez pierwszego legendarnego króla Romulusa, który wyznaczył dwunastu ludzi. Przyczyn powołania akurat dwunastu liktorów doszukiwać się można w dwóch kwestiach. Pierwsza z nich zakłada, iż liczba ta odzwierciedlała liczbę ptaków, które pojawiły się w czasie wróżenia augurów i symbolizowały powstanie królestwa Romulusa. Druga wersja, popierana przez Liwiusza, mówi że liczba ta zaczerpnięta została ze świata etruskich władców, którzy posiadali po jednym liktorze dla każdego z dwunastu stanów.

Początkowo liktorzy wybierani byli z plebsu, jednak przez długą części historii Rzymu osoby mianowane na to stanowisko były wolnymi ludźmi. Sami centurioni wojskowi przechodząc na emeryturę byli automatycznie zdolni obejmować tę funkcję.
Liktor musiał być silnym i dobrze zbudowanym mężczyzną zdolnym do wysiłku fizycznego. Był on zwolniony ze służby wojskowej i otrzymywał pensję w wysokości 600 sestercji na początku Cesarstwa Rzymskiego. Zazwyczaj liktorzy wybierani byli przez urzędnika, którego mieli chronić.

Fasces
Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Początkowo liktorzy powiązani byli z komicjami kurialnymi (comitia curiata). Każda kuria mianowała własnego liktora (30 kurii – 30 liktorów), gdzie 24 przeznaczano dwóm konsulom, a 6 pretorowi.

Głównym zadaniem liktora, jak wspomniałem, była ochrona urzędnika dzierżącego imperium. Trzymali oni wiązkę rózg (fasces) związanych czerwonym rzemieniem. Poza pomerium lub w czasie wojny zatykano w nie topór, który był symbolem władzy nad życiem i prawem do egzekutywy. Liktorzy towarzyszyli urzędnikowi gdziekolwiek tylko szedł: na forum, do domu, świątyni lub łaźni. Liktorzy zorganizowani byli w uporządkowaną linię przed nim, z primus lictor (najważniejszym liktorem) na czele. Jeśli na drodze pojawiał się tłum, ochrona liktorska miała za zadanie rozpychać ludzi i zrobić przejście dla urzędnika państwowego. Ponadto liktorom przysługiwało prawo aresztowania lub karania przechodniów, oczywiście zgodnie z poleceniem pana. Brali też udział w wykonywaniu wyroków śmierci.

Liczba liktorów wskazywała na zajmowaną pozycję i znaczenie urzędnika:

  • Dyktator (Dictator): 24 liktorów poza pomerium, 12 wewnątrz miasta (zniesiono tą zasadę za dyktatury Sulli);
  • Rex i Konsul (Consul): 12 liktorów;
  • Prokonsul (Proconsul): 12 liktorów;
  • Magister equitum: 6 liktorów;
  • Pretor (Praetor): 6 liktorów poza pomerium, 2 wewnątrz miasta;
  • Propretor (Propraetor) i Legat (Legatus): 5 liktorów;
  • Edyle (Curule aediles): każdy po 2 liktorów;
  • Kwestor (Quaestor): 1 liktor.

Czasem liktorzy towarzyszyli wybitnym mieszkańcom podczas specjalnych wydarzeń, np. pogrzebów lub kiedy dochodziło do pojednania, co miało wyrażać wdzięczność Miasta.

Lictor curiatus


Złota moneta z Dacji (połowa I wieku p.n.e.) ukazująca konsula i towarzyszących mu dwóch liktorów.
Autor: CNG | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Lictor curiatus (l.mn. lictores curiati) był liktorem, który nie nosił fascis. Ten rodzaj liktorów towarzyszył Pontifeksowi Maksimusowi (najwyższemu kapłanowi Rzymu), zamiast fascis pomagali nosić m.in. zwierzęta ofiarne. Mogli oni towarzyszyć także innym wyższym rangą kapłanom np. Flamenom lub Westalkom, jeśli ci musieli się udać na ceremonię publiczną.
W czasie Imperium kobietom należącym do rodziny cesarskiej towarzyszyło dwóch tego typu liktorów. Lictores curiati byli także odpowiedzialni za zwoływanie komicji kurialnych i utrzymanie na nich porządku.

Źródła wykorzystane

  • Winniczuk Lidia, Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!