Populacja Imperium Rzymskiego


Populacja Cesarstwa Rzymskiego w połowie II wieku n.e. Według polskiego historyka Wiesława Sudera – „Census populi. Demografia starożytnego Rzymu”.

Region

Liczba mieszkańców

Region

Liczba mieszkańców

Hiszpania6,6 mlnAfryka4,2 mln
Galia9,2 mlnCyrenajka0,6 mln
Germania1,2 mlnEgipt6 mln
Italia8,7 mlnSyria4 mln
Brytania1,0 mlnAzja7,5 mln
Prowincje naddunajskie4,1 mlnRAZEM55,9 mln

Tutaj zawarłem zapis demograficzny Imperium Rzymskiego od panowania Konstantyna Wielkiego do rządów Teodozjusza Wielkiego, czyli cały IV wiek n.e.

Część zachodnia

Liczba mieszkańców

Część wschodnia

Liczba mieszkańców

Galia5 mlnMezja i Tracja2,5 mln
Hiszpania4 mlnGrecja i Macedonia3,5 mln
Italia6 mlnAzja Mniejsza15 mln
Sycylia, Sardynia i Korsyka0,25 mlnSyria, Palestyna i Mezopotamia6,5 mln
Afryka, Numidia i Mauretania3 mlnEgypt6,5 mln
Recja, Noricum, Panonia i Dalmacja3 mlnCyrenajka0,5 mln
Brytania0,75 mln
Łącznie22 mlnŁącznie34,5 mln

Italia


Pierwsze wiarygodne wzmianki odnośnie populacji państwa rzymskiego pojawiają się w IV wieku n.e. Wcześniejszy okres naznaczony jest licznymi wskazówkami, które pozwalają zakładać, że miała wówczas miejsce znaczna ekspansja demograficzna na obszarach intensywnego rozwoju urbanistycznego, jak np. w Wielkiej Grecji i Etrurii, w odróżnieniu od sytuacji demograficznej na Półwyspie Apenińskim i na Nizinie Padańskiej.
Wysoki współczynnik wzrostu demograficznego występował z pewnością na obszarze latyńskim w IV wieku n.e. Można to wywnioskować z liczby kolonii latyńskich założonych przez państwo rzymskie w trakcie powiększania terytorium. Zdobycze terytorialne po wojnach latyńskich w latach 340-338 p.n.e. zwiększyły powierzchnię państwa rzymskiego do 7 tysięcy km kwadratowych. Zamieszkiwało je wówczas około 600 tys. osób (jest to hipotetyczna liczba, wynikająca z pomnożenia przez cztery liczby ok. 150 tys. dorosłych mężczyzn podległych cenzusowi), ze średnią 85 osób na km kw.

W 265 roku p.n.e. Republika Rzymska liczyła już 24 tys. km kw, z liczbą mieszkańców 1.168.936 (pomnożono przez cztery 292.234 dorosłych mężczyzn z cenzusu w roku poprzednim) i średnią 49 osób na km kw. Zmniejszenie gęstości zaludnienia wynikało z faktu, że ekspansja prowadziła do obniżenia wskaźnika populacji, oraz z tego, że ludność kontynuowała migrację do kolonii latyńskich, będących autonomiczne względem Rzymu. W 225 roku p.n.e. średnia liczba ludności kontrolowanej przez Rzym spadła do aż 27 osób na km kw. Do tej liczby należy dodać ludność miast i ludów sprzymierzonych – wówczas otrzymujemy około 132 osoby na km kw przy populacji liczącej 3,6 mln osób. Rzym w czasie II wojny punickiej wyraźnie stracił na wzroście demograficznym; zakładano jednak wciąż nowe kolonie latyńskie.

Pod koniec II wieku p.n.e. liczba dorosłych mężczyzn osiągnęła liczbę 400 tysięcy, by w latach 90-88 p.n.e., kiedy to cały Półwysep został wchłonięty przez Rzym, osiągnąć 910 tys. (dane ze spisu z 69 roku p.n.e.). Całkowitą populację można określić, jedynie kiedy włączymy do niej także niewolników i peregrini, czyli imigrantów spoza granic. Liczba ta na ten czas to około 4 mln ludzi. Tereny znajdujące się w granicach republiki, wraz z Padanią Dolną, wynosiły około 165 tys. km kw, gdzie na jeden km kw przypadało 22,5 osoby.

Wojny domowe doprowadziły do znacznej redukcji populacji. Dopiero zwycięstwo Oktawiana Augusta w 31 roku p.n.e. pod Akcjum i zakończenie wojen przyniosło poprawę demograficzną. Osiągnięto to głównie poprzesz osiedlanie weteranów na terenach wiejskich i rozwojowi urbanistycznemu, zwłaszcza na Nizinie Padańskiej.

Spis ludności z 14 roku n.e. zanotował 5 mln obywateli Rzymu (w tym także kobiety z dziećmi w wieku 1-2 lata), nie wliczając w to legionistów, urzędników i handlarzy w liczbie ok. 500 tys., którzy zamieszkiwali w prowincjach. Do spisu włączono jednak peregrini w liczbie ok. 500 tys. oraz niewolników (ok. 1 mln), co daje liczbę populacji na około 6 mln ludzi, zamieszkujących ziemie od podnóża Alp do granic Kalabrii. Jest to powierzchnia ok. 220 tys. km kw, ze średnią 27 mieszkańców na km kw.

Urbanistyka, rozwijając się przez całą epokę dynastii Antoninów, ostatecznie stymulowała ekspansję demograficzną. Pod koniec II wieku n.e. dały się odczuć skutki poważnej zarazy panującej w wielu regionach, ale np. w III wieku n.e. widoczny jest wzrost liczby ludności, mimo poważnych kryzysów politycznych i militarnych w ówczesnym czasie, tak samo jak w IV wieku n.e., co łączy się ze wzrostem urbanistycznym i ekonomicznym. Wszelkie inne, nawet przybliżone dane, nie są możliwe do wydobycia z powodu braku jakichkolwiek liczb pochodzących ze spisów ludności, które nie były już prowadzone.

Zostań Patronem IMPERIUM ROMANUM!

Jeżeli masz chęć wsparcia największego polskiego portalu o antycznym Rzymie w jego dalszym rozwoju, zachęcam do objęcia IMPERIUM ROMANUM patronatem. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!