Nowy Rok u antycznych Rzymian

Początkowo w starożytnym Rzymie nowy rok zaczynał się dnia 1 marca, ponieważ to wówczas obejmowali swoje urzędy konsulowie. Warto dodać, że to według ich kadencji liczono upływające lata w Rzymie. Przełom nastąpił w 153 roku p.n.e., kiedy to początek urzędowania konsulów przypadł na dzień 1 stycznia. Od tego momentu dzień ten stał się świętem noworocznym i w Italii i we wszystkich prowincjach imperium.

Nowy Rok w starożytnym Rzymie nazywał się Calendae Ianuariae. Nazwa tego wydarzenia w wynika z faktu, że Rzymianie pierwszy dzień miesiąca nazywali calendae.

Nowy Rok w Rzymie witano bardzo uroczyście i wesoło jako laeta dies. Tego dnia swe urzędy obejmowali najwyżsi urzędnicy – konsulowie. W domu każdego z dwóch konsulów zbierali się senatorowie i przyjaciele, po czym wyruszał z domu pochód, do którego dołączali się mieszkańcy miasta. Był nawet zwyczaj, że konsulowie w czasie pochodu obrzucali publiczność monetami. Oba pochody spotykały się na Kapitolu, gdzie składano Jowiszowi ofiarę z białych byków. Po tej ceremonii konsulowie urządzali w swoich domach huczne przyjęcie dla przyjaciół.
W czasach cesarskich, tego dnia, urzędnicy składali przysięgę wierności cesarzowi, a wojsko swemu wodzowi.

Janus był staroitalskim bogiem, strzegącym drzwi domostw, furtek oraz bram miast. Ponadto wiązany był z wszelkim początkiem i końcem.

W prywatnych domostwach rzymskich dzień nowego roku witano także niezwykle uroczyście. Prosty lud łączył to wydarzenie z wróżbami i zabobonami. Wierzono na przykład, że jeżeli dzień noworoczny przypadnie na tzw. nundinae („dzień targowy”), to przyszły rok będzie nieszczęśliwy; jeżeli przypadnie na niedzielę, wróżono z tego wojnę lub śmierć wysokiego urzędnika; jeżeli w poniedziałek – umieranie dzieci i wysokie ceny; we wtorek – pożary i zarazy i wiele, wiele innych. Wróżono także z wydarzeń, jakie miały miejsce tego dnia. Na przykład śmierć cesarza Kaliguli (zabity przez pretorian) motywowano tym, że byk ofiarowany przez niego na początek czwartego konsulatu (1 stycznia) nie miał wątroby.
Ludzie wyczytywali także wróżby z książek Homera czy Wergiliusza. Wybierali wiersz, na który najpierw padł wzrok, i starali się wydobyć wróżbę.

Rzymianie ponadto wierzyli, że jeżeli pierwszy dzień nowego roku spędzą wesoło, taki też będzie cały rok. Dlatego też starano się spędzić ten dzień najprzyjemniej jak tylko można było. Ludzie życzyli sobie szczęścia poprzez pocałunek i uścisk dłoni. Także jedzono dużo słodyczy, by taki sam był cały rok. Drzwi domu przyozdabiano zielonymi gałązkami, a wieczorem lampami. Wieczorem urządzano wielkie uczty, na które zaproszono dużo przyjaciół; przebierano się za różne zwierzęta (często za jelenia). Grano w kości, a gromady kuglarzy i błaznów chodziło po domach i wyłudzały pieniądze.
Na ulicach z kolei rozlegały się głośnie zabawy i śpiewy, a karczmy pełne były pijanych Rzymian.

Owidiusz opisuje obchody noworoczne – przypadające w marcu – na cześć bogini Nowego Roku – Anna Perenna (annus – rok, perennis – wieczny):

Tu w idy wesoło oddajemy cześć Annie Perennie,
niedaleko twych brzegów, Tybrze wędrowniku,
lud się schodzi; niemało pośród traw zielonych
piją, aby lec potem każdy w swej gromadzie…

Owidiusz, Fasti. Kalendarz poetycki

Po tym jak Gajusz Juliusz Cezar zreformował kalendarz w 46 roku p.n.e., a następnie został zamordowany, Senat zagłosował za ubóstwieniem go 1 stycznia 42 roku p.n.e. na cześć jego życia i jego nowego, racjonalnego kalendarza.

Pierwszego dnia w nowym roku składano sobie także podarunki. Początkowo był to tylko skromny as, który był świetnym prezentem, gdyż jedna ze stron monety posiadała wizerunek Janusa – boga początku – któremu to dedykowano dzień Nowego Roku. Obyczaj taki popularny był nie tylko w niższych warstwach społecznych. Urzędnicy składali dary swoim podwładnym, uczniowie nauczycielom, a biedni opiekunom. Cesarze przyjmowali dary w określone dni i sami także się odwzajemniali. Dary te nazywano strenas. Początkowo dawano prezenty raczej skromne i symboliczne, typu: gałązki lub liście wawrzynu, owoce, miód, placek. Z czasem ofiarowywano pieniądze i różne cenne przedmioty, niekiedy nawet z inskrypcją.

Z pewnością na wesoły charakter obchodów Nowego Roku wpływ miało święto obchodzone dnia 17 grudnia – Saturnalia – kiedy to w Rzymie istniała powszechna równość i swoboda określana terminem libertas decembris. Tego dnia pan usługiwał swojemu niewolnikowi, a wszelkie niesprawiedliwości społeczne zanikały.

Nie da się nie zauważyć, jak wiele wspólnego ma nasz dzisiejszy Sylwester z uroczystościami Rzymian w Nowy Rok. Wówczas także się bawiono, radowano i obdarowywano prezentami. Starsi grali w kości, tak jak teraz gra się w karty. Wydaje się, że z pewnością rzymskie obchody noworoczne zachowały się do dnia dzisiejszego.

Źródła wykorzystane

  • Horowski Jan, Nowy rok w starożytnym Rzymie w: Filomata. 1934 L.56
  • Owidiusz, Fasti. Kalendarz poetycki
  • Pliniusz Starszy, Historia Naturalna
  • Smith William, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego finansowego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Portal IMPERIUM ROMANUM istnieje od 2004 roku i przez ten czas udało mi się zgromadzić mnóstwo materiałów na temat starożytnego Rzymu. Stronę wielokrotnie przerabiałem graficznie, aby maksymalnie dopasować nawigację do potrzeb internautów. Myślę, że udało mi się to w końcu osiągnąć. Od samych początków, na stronie głównej, znajdowała się moja własna myśl – według mnie znakomita: Na chwałę Cezara i Ludu Rzymskiego pójdź drogą zwycięstwa, drogą wielkiego Imperium! I to nią się kieruję przy tworzeniu strony.

Skontaktuj się z autorem strony | #imperiumromanum