Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Janus


JanusJanus (Ianus) był staroitalskim bogiem, strzegącym drzwi domostw, furtek oraz bram miast. Ponadto wiązany był z wszelkim początkiem i końcem. Wielu widziało w nim także boga czasu. Traktowany na równi z Jowiszem i Kwirynem. Był tradycyjnie przedstawiany z dwiema twarzami, z kluczami i laską. Janus uznawany jest za jedno z najstarszych rzymskich bóstw.

Odkąd wprowadzono kalendarz dwunasto miesięczny Janus czuwał nad początkiem roku. Od niego pochodzi nazwa miesiąca stycznia (Ianuarius) jako pierwszego miesiąca po przesileniu zimowym. W pierwszym dniu nowego roku Rzymianie hucznie świętowali. Strojono wówczas drzwi domów wieńcami kwiatów, jego statuę przyozdabiano liśćmi palm i laurów, składano życzenia, a jemu samemu darowano ofiarę z baranka, słodkiego ciasta, owoców, wina, i miodu. W dziewiątym dniu stycznia obchodzono święto Janusa zwane Agonalia.

Janus był także odźwiernikiem i klucznikiem niebios. Stąd też wziął się drugi sposób ukazywania jego osoby, jako strażnika bram niebieskich, trzymającego w dłoni klucze, podpartego laską. Ostatecznie jednak jego wizerunek prezentowano na posągach, w ten sposób, że z jednej strony miał twarz młodzieńca, a z drugiej twarz starca.

O znaczeniu tego bóstwa w rzymskim panteonie świadczyć może również fakt, iż Janusowi (który w przeciwieństwie do wielu rzymskich bogów nie miał swego greckiego odpowiednika). Tak o Janusie wspomina Owidiusz: „Za jakież bóstwo mam cie uznać Janusie dwukształtny? W Grecji bowiem nie znajduje żadnego, co tobie byłoby podobne”. Janusowi poświęcono znajdujący się na Forum Romanum sławny Janus Geminus – prostokątny budynek o dwóch bramach, otwieranych na czas wojny, a zamykanych w okresie pokoju. O wyglądzie boga, utrwalonym na monetach rzymskich pochodzących jeszcze z początków III wieku p.n.e. tak oto mówił św. Augustyn: „Janus ma dwie, względnie nawet cztery twarze, reprezentujące rożne strony świata. Jama naszych ust jest podobna, gdy się ja otworzy, do świata; dlatego to Grecy i niektórzy poeci rzymscy nazywają podniebienie niebem.”

Niestety do dzisiaj bez odpowiedzi pozostaje pytanie, czy jakiś związek z Janusem ma etruskie bóstwo o dwu twarzach oraz czy słowiański Światowid to kolejne wcielenie tego niezwykłego bóstwa.
Mitów związanych z Janusem nie jest zbyt wiele. Jeden z nich, zawarty w VI księdze Fasti, opowiada o związku boga z nimfą – Karna. Nimfa owa znana była ze swej urody, ale również z tego, iż lubiła kpić ze swych wielbicieli, udając, iż godzi się na schadzkę, po to tylko, by ukryć się nagle w jej trakcie, zawodząc tym samym swych adoratorów. Karna nie przewidziała jednak tego, iż Janus miał dwie twarze i dwoje oczu, dzięki czemu w porę zauważył i udaremnił podstęp swej oblubienicy.

Dzisiaj wspomnieniem tego bóstwa może być wciąż często używane określenie „Janusowe oblicze” stosowane w celu określenia sprawy o dwóch twarzach – niby identycznych, lecz zwróconych w dwóch przeciwnych kierunkach. Innym aspektem wciąż żywym jest fragment modlitwy – cytat, pochodzący z dzieła Kantona „O gospodarstwie wiejskim”, stanowiący wyraz czci jaką obdarzano dawniej tego boga: „Ojcze Janusie! Składając ci ten placek błagam cię dobrą modlitwą, byś zechciał być łaskawy dla mnie, też moim dzieciom, memu domowi i mojej czeladzi.”

Ponadto pod imieniem Portunusa opiekował się portami i przystaniami. Jego święto Portunalia obchodzono 17 sierpnia.

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego finansowego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!