Sentencje łacińskie


A · B · C · D · E · F · G · H · I · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V

A

Ab alio expectes, alteri quod feceris

  • Co zrobisz drugiemu, oczekuj od niego
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Ab equis ad asinos

  • Z deszczu pod rynnę (dosłownie „z koni na osły”)

Ab hodierno

  • Od dziś

Ab Iove principium

  • Zaczynamy od najważniejszego (dosłownie „Od Jowisza początek”)
  • opis: sformułowanie w jednej z eklog Wergiliusza

Ab oriente lux

  • Światło ze wschodu

Ab ovo

  • Od początku (dosłownie „od jajka”)

Ab ovo usque ad mala

  • Od początku do końca (dosłownie „od jaj do jabłek”)

Absens carens

  • Nieobecny traci

Absentem laedit, qui cum ebrio litigat

  • Jakby z nieobecnym się spierał, kto z pijanym się kłóci

Ab Urbe condita

  • Od założenia Miasta

Abusus non tollit usum

  • Nadużycie nie znosi prawa do właściwego użycia

Accipis, ut taceas

  • Płacą ci za to, abyś milczał

Accusare nemo se debet

  • Nikt nie musi oskarżać siebie samego

Actus hominis, non dignitas iudicetur

  • Sądzone będą czyny ludzkie, nie godności (stanowiska)
  • Minucjusz Feliks (II-III wiek n.e.) – pisarz rzymski, chrześcijanin

Ad augusta per angusta

  • Do wielkich osiągnięć przez trudności (dosłownie „do wielkiego przez wąskie”)

Ad futuram rei memoriam

  • Na przyszłą rzeczy pamiątkę

Ad Kalendas Graecas

  • Na greckie Kalendy (czyli nigdy)

Ad multos annos

  • Wielu lat życia

Ad patres

  • Na tamten świat (dosłownie „do ojców”)

Ad perpetuam rei memoriam

  • Na wieczną rzeczy pamiątkę

Ad quas res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus

  • Najwięcej dokonamy w tym, do czego będziemy najbardziej uzdolnieni

Adulescentia est tempus discendi, sed nulla aetas sera est ad discendum

  • Młodość jest czasem uczenia się, lecz żaden wiek nie jest na to za późny

Adversus stímulum calcitrare

  • Głową muru nie przebijesz (dosłownie „przeciw kosturowi wierzgać”)

Ad rem

  • Do rzeczy

Aegroto dum anima est, spes esse dicitur

  • Dopóki chory oddycha, jest nadzieja
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Ad Atticum, 9.10.3

Aequitas sequitur legem

  • Sprawiedliwość idzie za prawem

Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra

  • Cudze winy mamy na oku, własne za plecami
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Alea iacta est

  • Kości zostały rzucone

Alitur vitium vivitque tegendo

  • Wada żywi się i wzrasta w ukryciu
  • Wergiliusz (70 – 19 p.n.e.) – poeta
  • źródło: Wergiliusz, Georgiki, III 454

Aliena nobis, nostra plus aliis placent

  • Cudze bardziej podoba się nam, nasze innym

Alii sementem faciunt, alii metunt

  • Kto inny sieje, kto inny zbiera

Alter alterum docet

  • Jeden uczy drugiego

Alter ego

  • Osoba, która wyraża czyjeś myśli, poglądy, wspomnienia

Ama nos et vale

  • Kochaj nas i żegnaj

Amantium irae amoris integratio

  • Gniewy kochanków są spoiwem miłości, kłótnie kochanków umacniają ich miłość
  • Publiusz Terencjusz Afer (ok. 195 – ok. 159 p.n.e.) – pisarz rzymski
  • źródło: Terencjusz, Andria, Akt III, scena 3, linia 23

Amare humanum est, humanum ignoscere est

  • Rzeczą ludzką jest kochać, rzeczą ludzką jest przebaczać

Amicos res secundae parant, res adversae prabant

  • Rzeczy pomyślne przyciągają przyjaciół, niepomyślne sprawdzają

Amici, diem perdidi

  • Przyjaciele, straciłem dzień (w sensie nie zrobiłem nic dobrego)

Amicos res secundae parant, res adversae prabant

  • Rzeczy pomyślne przyciągają przyjaciół, niepomyślne sprawdzają

Amicus certus in re incerta cernitur

  • Przyjaciel pewny w rzeczy niepewnej jest dostrzegany

Amicus optima vitae possessio

  • Przyjaciel to największy skarb w życiu

Amicum proba, probatum ama

  • Przyjaciela próbuj, wypróbowanego kochaj
  • Platon (427 – 347 p.n.e.) – grecki filozof

Amicus verus rara avis est

  • Przyjaciel to (jak) biały kruk (w sensie rzadko się przydarza)

Amor caecus est

  • Miłość jest ślepa
  • Teokryt (ok. 310 – ok. 250 p.n.e.) – grecki poeta

Amor vincit omnia

  • Miłość zwycięża wszystko

Amore, more, ore, re iunguntur amicitiae

  • Przyjaźń zawiązuje się z miłości, zwyczaju, wyglądu, czynu

Aanima vilis

  • Nędzna dusza; podła istota

Animus aeger semper errat

  • Chory umysł zawsze błądzi

Ante pilos sapis

  • Jajko chce być mądrzejsze od kury (dosłownie „mądrzysz się przed owłosieniem”)

Apage, Satanas

  • Odejdź, Szatanie

A pedibus usque ad caput

  • Całkowicie, od stóp do głów

Aquila non captat muscas

  • Orzeł nie chwyta much

Aquilam volare doces

  • Uczysz orła latać

Arbiter elegantiarum

  • Znawca dobrego smaku, esteta

Arcus nimium tensus rumpitur

  • Łuk zbytnio naciągnięty pęka

Ardua prima via est

  • Pierwsza droga jest stroma

Aristoteles non semper Aristoteles

  • Arystoteles nie zawsze jest Arystotelesem

Arrectis auribus

  • Z nastawionymi uszami

Ars gratia artis

  • Sztuka dla sztuki

Ars amandi

  • Sztuka kochania

Ars longa, vita brevis

  • Sztuka długa, życie krótkie

Ars auro gemmisque prior

  • Sztuka cenniejsza od złota i drogich kamieni

Ars non habet osorem nisi ignorantem

  • Sztuka nie ma wrogów oprócz ignorantów

Arte et Marte

  • Sztuką i orężem

Artificem commendat opus

  • Dzieło zachwala mistrza

Asinus ad lyram

  • Osioł przy lutni; pasuje jak wół do karety

Asinus asino pulcherrimus

  • Osioł osłu najpiękniejszy

Asinus asinorum in saecula saeculorum

  • Osioł nad osłami na wieki wieków

Asinus asinum fricat

  • Osioł osła liże (o pochlebstwach)

Asinus in tegulis

  • Osioł na dachu

Assidue addiscens ad senium venio

  • Nieprzerwanie ucząc się, dochodzę ku starości
  • opis: według Platona słowa Solona – greckiego męża stanu

A tuo Lare incipe

  • Zaczynaj od siebie (dosłownie „zaczynaj od własnych larów”)

Audaces fortuna iuvat

  • Odważnych szczęście wspiera

Audi multa, dic pauca!

  • Słuchaj dużo, mów mało!

Audi, vide, sile!

  • Słuchaj, patrz, milcz!

Audaces fortuna iuvat

  • Śmiałym szczęście sprzyja

Audendum est: fortes adiuvat ipsa Venus

  • Trzeba mieć odwagę: dzielnym sprzyja sama Wenus

Auditur et altera pars

  • Niech będzie wysłuchana i druga strona

Audiatur et altera pars

  • Niech i druga strona będzie wysłuchana

Audi multa, dic pauca

  • Słuchaj dużo, mów niewiele

Audi, vide, tace, si vis vivere in pace

  • Słuchaj, patrz, milcz, jeśli chcesz żyć w spokoju

Aurea dicta

  • Złote słowa

Aurea mediocritas

  • Złoty środek

Aures multorum veritati clausae sunt

  • Uszy wielu są zamknięte na prawdę

Aut bibat, aut abeat

  • Niech albo pije, albo wychodzi

Auri sacra fames

  • Przeklęta żądza złota

Aut bibat, aut abeat

  • Niech albo pije, albo wychodzi

Aut prodesse volunt, aut delectare poetae

  • Poeci chcą / pragną przynosić pożytek lub przyjemność

Ave, Caesar, morituri te salutant

  • Witaj Cezarze, mający umrzeć pozdrawiają cię (słowa, którymi gladiatorzy rzymscy pozdrawiali cesarza wkraczając na arenę)

B

Balbus melius balbi verba cognoscit

  • Jąkała jąkałę lepiej zrozumie

Balnea, vina, venus corrumpunt corpora nostra, sed vitam feciunt balnea, vina, venus

  • Kąpiele, wino i miłość niszczą nasze ciała, lecz to one sprawiają, że żyjemy!
  • opis: epitafium na nagrobku niejakiego Tyberiusza Klaudiusza Secundusa, który przeżył 52 lata, zadedykowane przez partnera/kę Merope

Barba crescit, caput nescit

  • Broda rośnie, rozumu nie przybywa

Barba non facit philosophum

  • Broda nie czyni filozofem

Barbam video, sed philosophum non video

  • Brodę widzę, ale filozofa nie widzę (Mądry tylko z pozoru)

Beata est vita non quae secundum voluptatem est sed secundum naturam

  • Szczęśliwe życie – to nie jest życie stosujące się do wymogów rozkoszy, lecz życie przebiegające zgodnie z naturą

Beate vivere est honeste vivere

  • Żyć szczęśliwie jest żyć uczciwie

Beatius est magis dare quam accipere

  • Przyjemniej jest dawać niż przyjmować

Beatus, qui prodest, quibus potest

  • Szczęśliwy jest ten, który pomaga, komu może

Beatus, qui tenet

  • Szczęśliwy, kto posiada

Bella res est morte sua mori

  • Piękną rzeczą jest umrzeć swoją własną śmiercią

Belli causae [stant]

  • Przyczyny wojny [są mocne]

Bellum nec timendum, nec provocandum

  • Nie trzeba ani bać się wojny, ani jej prowokować

Bellum omnium contra omnes

  • Wojna wszystkich przeciw wszystkim

Bellum, pax rursum…[in amore]

  • Wojna – za chwilę znowu pokój… [w miłości]

Belua multorum capitum

  • Potwór o wielu głowach

Bene bonis (sit), male malis [si di curent]

  • Byłoby dobrze dobrym, źle złym [gdyby bogowie interesowali się losem ludzi]

Bene diagnoscitur, bene curatur

Bene dignoscitur, bene curatur

  • Dobrze rozpoznane, dobrze leczone

Bene facit, qui ex aliorum erroribus sibi exemplum sumit

  • Dobrze czyni ten, kto uczy się na cudzych błędach

Bene olet, qui nihil olet

  • Dobrze pachnie, kto niczym nie pachnie

Bene tibi!

  • Dobrze tobie! (pozdrowienie)

Bene vale!

  • Miej się dobrze!

Bis dat, qui cito dat

  • Dwa razy daje, kto szybko daje

Bona diagnosis, bona curatio

  • Dobre rozpoznanie, dobre leczenie

Bona mors est homini, vitae quae exstinguit mala

  • Dobra dla człowieka jest śmierć, która gasi nieszczęścia życia

Bona mors est homini, vitae quae exstinguit mala

  • Dobra dla człowieka jest śmierć, która gasi nieszczęścia życia

Bona valetudo melior est quam maximae divitiae

  • Dobry stan zdrowia jest lepszy niż największe bogactwo

Bonum est, quod omnes appetunt

  • Dobro jest tym, czego wszyscy pragną

Bonum ex malo non fit

  • Dobro nie rodzi się ze zła

Bonum vinum laetificat cor hominis

  • Dobre wino raduje serce człowieka

Bos lassus fortius figit pedem

  • Zmęczony wół pewniej stawia nogę

C

Cacactum non est pictum

  • Nafajdane to nie namalowane

Cadit quaestio

  • Sprawa upadła

Caeca est invidia

  • Zazdrość jest ślepa

Cael ipsum petimus [stultita]…

  • Głupotą sięgamy do niebios [zenitu]…

Caesar ad Rubiconem

  • Cezar nad Rubikonem

Caesar citra Rubiconem

  • Cezar przekroczył Rubikon

Caesar non supra grammaticos

  • Cesarz nie [stoi] wyżej od gramatyków

Caesarem stantem mori decet

  • Cesarzowi przystoi umrzeć, stojąc

Calamitosus est animus futuri anxius et ante miserias miser

  • Nieszczęsna (narażona na klęski) jest dusza pełna trosk o przyszłość i nieszczęśliwa już przed nadejściem zgryzoty

Calcat iacentem vulgus…

  • Tłum kopie leżącego…

Calvitum non est vitium, sed prudentiae indicium

  • Łysina to nie ułomność, lecz oznaka mądrości

Camelum videbis saltantem

  • Zobacz tańczącego wielbłąda (Usłysz bujdy)

Canis timidus vehementius latrat quam mordet

  • Pies, który się boi, gwałtowniej ujada niż gryzie

Carpe diem

  • Chwytaj dzień

Carpe diem quam minimum credula postero

  • Chwytaj dzień (korzystaj z chwili), jak najmniej ufając przyszłości

Carta non erubescit

  • Papier jest cierpliwy (dosłownie „papier się nie rumieni”)

Carthaginem delendam esse censeo

  • Sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć

Carum est, quod rarum est

  • Cenne jest to, co rzadkie

Cave me domine ab amico, ab inimico vero me ipse cavebo

  • Strzeż mnie panie przed przyjaciółmi, z nieprzyjaciółmi sam dam sobie radę

Caveant consules ne quid detrimenti res publica capiat

  • Niech konsulowie strzegą, żeby państwo nie doznało jakiegoś uszczerbku

Cedant arma togae

  • Niech oręż ustąpi przed togą

Cernutur in agendo virutes

  • W działaniu rozpoznajemy cnoty

Certum est, quia impossibile est

  • Jest pewne, ponieważ jest niemożliwe

Ceterum censeo Karthaginem esse delendam

  • Poza tym uważam, że Kartaginę należy zniszczyć

Cibi condimentum est fames

  • Głód jest przyprawą dla każdego posiłku

Cinis et manes et fabula fies

  • Popiołem i cieniem, i wspomnieniem się staniesz

Civium concordia murus urbium

  • Zgoda obywateli murem miast

Clara non sunt interpretanda

  • Nie dokonuje się wykładni tego, co jasne

Clara pacta claros faciunt amicos

  • Jasne układy tworzą wiernych przyjaciół

Clavus clavo pellitur

  • Gwóźdź wybija się gwoździem

Cogitationis poenam nemo patitur

  • Nikt nie ponosi odpowiedzialności za swoje myśli

Cogitationum poenam nemo luit

  • Nikt nie cierpiał za karę myślenia

Cognosce te ipsum

  • Poznaj samego siebie

Cognosce te ipsum

  • Poznaj samego siebie

Comedamus et bibamus cras enim moriemur

  • Jedzmy i pijmy, wszak jutro pomrzemy

Concordia civium murus urbium

  • Zgoda mieszkańców murem miasta

Concordia domi, foris pax

  • Zgoda w domu, pokój na zewnątrz

Concordia parvae res crescunt, dicordia maximae dilabuntur

  • W zgodzie małe rzeczy wyrastają, w niezgodzie największe rzeczy rozpadają się

Confessio est regina probationum

  • Przyznanie się jest królową dowodów

Coniugium sine prole est quasi dies sine sole

  • Małżeństwo bez dzieci jest jak dzień bez Słońca

Conquiescat in pace

  • Niech odpoczywa w pokoju

Conscientia mille tertes est

  • Sumienie jest tysiącem świadków

Consensus facit legem

  • Zgoda tworzy prawo

Consuetudinis vis magna est

  • Wielka jest siła przyzwyczajenia

Consuetudo altera natura est

  • Przyzwyczajenie jest drugą naturą

Consuetudo est altera natura

  • Przyzwyczajenie jest drugą naturą

Consuetudo est optima legum interpres

  • Zwyczaj jest najlepszą wykładnią praw

Contra facta non valent argumenta

  • Wobec faktów argumenty muszą ustąpić

Contra spem spero

  • Wbrew obawom mam nadzieję

Contra vim mortis non est medicamen in hortis

  • Przeciwko sile śmierci nie ma lekarstwa w ogrodach

Contra vim non valet ius

  • Prawo jest bezsilne wobec przemocy

Conveniens homini est hominem servare voluptas

  • Godną człowieka rozkoszą jest baczyć na drugiego człowieka

Cornix cornici numquam confodit ocellum

  • Kruk krukowi oka nie wykole

Crede, quod habes, et habes

  • Wierz, że masz, a będziesz miał

Credo, quia absurdum

  • Wierzę, bo to jest niedorzeczność

Crescit sub pondere virtus

  • Prześladowana cnota wzrasta

Crescunt anni, decrescunt vires

  • Przybywa lat, ubywa sił

Cucullus non facit monachum

  • Kaptur nie czyni mnicha

Cui bono?

  • Na czyją korzyść?

Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis in errore perseverare

  • Każdy człowiek może zbłądzić, [a] uparcie trwać przy błędzie tylko głupi [może]

Culpam poena premit comes

  • Winie depcze po piętach kara

Cultus addit hominibus auctoritatem

  • Kultura dodaje ludziom powagi

Cultus domesticus

  • Troska o dom

Cum debita reverentia

  • Z należnym poważaniem

Cum grano salis

  • Z odrobiną sceptycyzmu (dosł. z ziarnem soli)
  • opis: cytat sparafrazowany z Historii naturalnej Pliniusza Starszego

Cum plenus venter, numquam studet ille libenter

  • Pełny brzuch nie uczy się chętnie

Cum recte vivis, ne cures verba malorum

  • Skoro uczciwie żyjesz, nie dbaj o słowa złych ludzi
  • Katon Młodszy (95 – 46 p.n.e.) – rzymski polityk i filozof-stoik, żyjący w zgodzie z prawością i uczciwością

Cum tacent, clamant.

  • Milcząc, krzyczą.

Cuneus cuneum trudit

  • Klin wybija się klinem

Cupida sum vocem tuam audienti

  • Jestem żądna słuchania twego głosu

Cura fugit multo diluiturque mero

  • Troska znika i rozpuszcza się w obfitym winie

D

Da daxtram misero…

  • Podaj prawicę nieszczęsnemu…

Da locum melioribus

  • Ustąp miejsca lepszym

Da mihi aliquid potum

  • Daj mi coś do picia

Da mihi factum, dabo tibi ius

  • Udowodnij fakt, a ja ci wskażę prawo

Dabit deus his quoquo finem, [malis]

  • Bóg i tym (nieszczęściom) położy kres

Damnat quod non intellegunt

  • Nienawidzą, ponieważ nierozumieją

Dare est docere reddere

  • Dawać znaczy uczyć odwzajemniania

Dat bene, dat multum, qui dat com munere vultum

  • Daje dobrze, daje wiele, kto daje z podarkiem uśmiech

Dat quae quisque potest

  • Każdy daje, co może

Dat veniam corvis, vexat censura columbas

  • Cenzura wybacza krukom, a gnębi gołębie

Data merces est erroris mei magna

  • Wysoka była cena mojego błędu
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Pro Caelio

Data occasione

  • Przy nadarzającej się sposobności

De actu et visu

  • Z doświadczenia i obserwacji

De auditu

  • Na podstawie zasłyszanego

De fumo in flammam

  • Z deszczu pod rynnę (dosłownie „z dymu w ogień”)

De gustibus non est disputandum

  • O gusta nie należy się spierać

De gustibus non est disputandum

  • Gust nie podlega dyskusji

De morius nil nisi bene

  • O zmarłym nic, jeśli nie dobrze mówimy
  • opis: pierwsze użycie w dziele Diogenesa Laertiosa, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, I 70

De mortuis aut bene aut nihil

  • O zmarłych (mówić) dobrze albo wcale

De mortuis nihil nisi bene

  • O zmarłych – tylko dobrze

De suis homines laudibus libenter praedicant

  • O swojej chwale ludzie chętnie głoszą

De te fabula narratur

  • O tobie mówi bajka

Desipere est juris gentium

  • Prawem ludzi jest głupota

Deum sequere

  • Idź za wezwaniem boga

Deus et natura nihil faciunt frustra

  • Bóg i natura niczego nie robi na próżno.

Dicere non est facere

  • Mówić nie znaczy działać; mówienie nie jest działaniem

Dictum sapienti sat (est)

  • Mądrej głowie dość dwie słowie (dosłownie „powiedziane mądremu wystarczy”)

Diem perdidi

  • Straciłem dzień (bo nie zrobiłem nic dobrego)

Dies diem docet

  • Dzień uczy dzień

Dies interpellat pro homine

  • Dzień pozywa za człowieka

Dies non interpellat pro homine

  • Dzień nie pozywa za człowieka

Difficile est satiram non scribere

  • Trudno nie pisać satyry

Difficilis in otio quies

  • Bezczynność nie daje odpoczynku

Diligere ex toto corde, et in tota anima

  • Miłować z całego serca i z całej duszy

Dimidium facti, qui bene coepit, habet, sapere aude, incipe

  • Połowę pracy ma za sobą, kto dobrze zaczął, miej odwagę być mądrym, zacznij
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • opis: rady udzielone w liście przyjacielowi Maximusowi Lolliusowi
  • źródło: Horacy, Epistulae 1,2

Dis aliter visum

  • Inna jest wola bogów

Disce, sed a doctis, indoctos ipse doceto

  • Ucz się, lecz u uczonych, nieuczonych sam nauczaj

Discenda est virtus

  • Cnoty należy uczyć

Discipulus est proiris posterior dies

  • Ostatni dzień jest uczniem pierwszego

Displicuit nasus tuus

  • Twój nos się nie spodobał (stałeś się ofiarą kaprysu)

Divide et impera!

  • Dziel i rządź!

Divina natura dedit agros, ars humana aedificavit urbes

  • Boska przyroda dała pola, ludzka sztuka zbudowała miasta

Divitiae non sunt bonum

  • Bogactwo nie jest dobrem

Dixisse me aliquando placuit, tacuisse numquam

  • Bywało niekiedy, że żałowałem tego, co powiedziałem, nigdy jednaktego, że milczałem

Do, ut des

  • Daję, abyś (i ty mi) dał

Docendo discimus

  • Nauczając, uczymy się

Dolorem sedare opus divinum est

  • Uśmierzać ból jest dziełem boskim

Dominus vitae necisque

  • Pan życia i śmierci

Donec eris felix, multos numerabis amicos, Tempora si fuerint nubila, solus eris

  • Dopóki będziesz szczęśliwy wielu przyjaciół wokół siebie zliczysz, Jeśli czasy będą chmurne, zostaniesz sam

Duae res homines ad maleficium impellunt: luxuria et avaritia

  • Dwie rzeczy ludzi ku złu wiodą: zbytek i chciwość

Duas aures habemus et os unum, ut plura audiamus quam loquamur

  • Mamy dwoje uszu i jedne usta, abyśmy więcej słuchali niż mówili

Ducunt volentem fata, nolentem trahunt

  • Powolnego prowadzą losy, opornego siłą ciągną

Dulce et decorum est pro patria mori

  • Słodko i zaszczytnie jest umrzeć za ojczyznę

Dum docemus, discimus

  • Dopóki nauczamy, uczymy się sami

Dum inter homines sumus, colamus humanitatem

  • Póki jesteśmy wśród ludzi, bądźmy ludzcy

Dum spiro, spero

  • Dopóki oddycham mam nadzieję

Dum trahimus, dum inter homines sumus, colamus humanitatem

  • Dopóki oddychamy, dopóki jesteśmy wśród ludzi, postępujmy po ludzku
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Seneka Młodszy, De ira, 3.43.5

Dum vivimus, vivamum!

  • Podczas gdy żyjemy, żyjmy!

Dum vivimus, vivamus

  • Dopóki żyjemy, używajmy życia

Duo cum faciunt idem, non est idem

  • Gdy dwóch robi to samo, to nie jest to samo

Duobus litigantibus tertius gaudet

  • Gdzie dwóch się kłóci, trzeci się cieszy

Dura lex, sed lex

  • Twarde prawo, ale prawo

Dura necessitas

  • Twarda konieczność

E

E fructu arbor cognoscitur

  • Po owocu poznaje się drzewo

Ea natura multitudinis est: aut seruit humiliter aut superbe dominatur; libertatem, quae media est, nec struere modice nec habere sciunt

  • Oto natura pospólstwa: albo służalczo się płaszczy, albo bezczelnie się panoszy; wolności, która jest pomiędzy tymi dwiema skrajnościami, ani cierpliwie budować, ani utrzymać nie umie.

Ego pro domo mea oro

  • Mówię w obronie mojego domu

Errare humanum est

  • Błądzić jest rzeczą ludzką

Est mihi cura futura

  • Gnębi mnie troska o przyszłość

Etiam sanato vulnere cicatrix manet

  • Blizna pozostaje także po wyleczonych ranach

Exceptio confirmat regulam

  • Wyjątek potwierdza regułę

Ea condicione

  • Pod tym warunkiem

Ea est natura hominum

  • Taka jest natura ludzka

Ebrietas est metropolis omnium vitiorum

  • Pijaństwo jest siedzibą wszystkich wad

Ebrietas est voluntaria insania

  • Pijaństwo jest dobrowolnym szaleństwem

E cantu cognoscitur avis

  • Każdy ptak po swojemu śpiewa (Ptaka poznajemy po śpiewie)

Ecce agnus Dei, qui tollit peccata mundi

  • Oto baranek boży, który gładzi grzechy świata

Ecce homo!

  • Oto człowiek!

Ecce tibi lupus in sermone

  • O wilku mowa. Dosł. Masz ci [los]! – wilk w rozmowie [się pojawił]

Edimus, ut vivamus, non vivimus, ut edamus

  • Jemy, aby żyć, a nie żyjemy po to, aby jeść
  • opis: sparafrazowane słowa Sokratesa
  • źródło: Plutarch, Moralia

Effugiunt structos nomen honorque rogos

  • Imię i godność unikną stosu

E fructu arbor cognoscitur

  • Drzewo poznaje się po owocu (Dobre drzewo dobre rodzi owoce, a złe drzewo – złe)

Ego mitto vos sicut oves in medio luporum

  • Ja was posyłam jako owce między wilki

Ego nihil timeo, quia hihil habeo

  • Nic nie mam, więc niczego się nie boję

Epistula (enim) non erubescit

  • Znaczenie: łatwiej się pisze niż mówi

Equus, ut sit exiguum caput et siccum prope pelle ossibus adhaerente, aures breves et argutae, oculi magni, nares patulae, erecta cervix, coma densa et cauda, ungularum soliditate fixa rotunditas

  • Koń, aby łeb miał krótki i smukły, skórę niemalże do kości przylegającą, uszy krótkie i spiczaste, oczy niewielkie, chrapy szerokie, wysoki kłąb, grzywę gęstą i ogon, okrągłe i wysklepione kopyta.

Errare humanum est

  • Błądzić jest rzeczą ludzką

Est modus in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum

  • Jest miara we wszystkim i określone granice, przed którymi i za którymi nie może ostać słuszność
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Satire I, 1, 106-107

Est vetus atque probus centum qui perficit annos

  • Klasyk to ten, kto ukończy sto lat

Et in sole maculae

  • I na słońcu są plamy

Etiam latrones suis legibus parent

  • Także rozbójnicy są posłuszni swoim prawom
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof

Ex cathedra

  • Z katedry

Ex malis eligere minima oportet

  • Trzeba wybierać mniejsze zło

Ex nihilo nihil

  • Z niczego nic [nie powstaje]

Ex oriente lux

  • Ze wschodu przychodzi światło

Ex oriente lux, ex occidente lex

  • Światło [kultury] ze wschodu, prawa z zachodu

Exegi monumentum aere perennius

  • Postawiłem pomnik trwalszy od spiżu

Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor

  • Ufajcie doświadczonemu

Experto credite

  • Niech z naszych kości narodzi się mściciel

Extra Ecclesiam nulla salus

  • Poza Kościołem nie ma zbawienia

Extremis malis extrema remedia

  • Na krańcowe zło krańcowe środki

F

Faber est quisque suae fortunae

  • Każdy jest kowalem swojego losu

Fabula docet

  • Bajka uczy

Fabulis non expletur venter

  • Bajkami żołądka nie napełnisz

Fac et extusa

  • Najpierw zrób, potem usprawiedliwiaj się

Fac et spera

  • Działaj i miej nadzieję

Fac fideli sis fidelis

  • Bądź wierny temu, kto wierny tobie

Fac te ipse felicem

  • Uczyń sam siebie szczęśliwym

Facil(e) omnes, cum valemus, recta consili(a) aegrotis damus

  • My wszyscy, kiedy jesteśmy zdrowi, łatwo dajemy dobre rady chorym

Facile dictu, difficile factu

  • Łatwo powiedzieć, trudo zrobić

Facile omnes, cum valemus, recta consilia aegrotis damus

  • Kiedy jesteśmy zdrowi, łatwo nam przychodzi dawać chorym dobrerady

Facile remedium est ubertatis

  • Z nadmiarem łatwo sobie poradzić (Od przybytku głowa nie boli)

Facilius est consolari afflictum, quam sustinere

  • Człowieka nieszczęśliwego łatwiej jest pocieszać niż mu pomóc

Facta est grando et ignis

  • Powstał grad i ogień

Facta loquuntur

  • Fakty krzyczą (Fakty mówią same za siebie)

Facta notoria

  • Ogólnie znane fakty

Facta sunt verbis difficilora

  • Czyny są trudniejsze niż słowa

Factum est

  • Stało się

Faecem bibat, qui vinum bibit

  • Kto pije wino, niech wypije osad (Kto nawarzył piwa, niech je wypije)

Faex civitias (Faex populi)

  • Męty państwowe (męty społeczne)

Fallaces enim sunt rerum species, quibus credidimus

  • Zdradliwe są bowiem pozory (wyobrażenia) rzeczy, w któreuwierzyliśmy (które uznaliśmy za prawdziwe)

Fallaces sunt rerum species

  • Zdradliwe są pozory (wyobrażenia) rzeczy

Fallite fallentes

  • Okłamujcie kłamiących

Fama crescit eundo

  • Plotka rośnie rozchodząc się

Fama nihil est celerius

  • Nic nie jest szybsze od plotki

Fames artium magistra

  • Niedostatek jest nauczycielem rzemiosła

Fames est optimus coquus

  • Głód jest najlepszym kucharzem

Fas est et ab hoste doceri

  • Warto się uczyć i od wroga

Fascinatio nugacitatis

  • Urok błahości

Fata viam invenient

  • Przeznaczenie znajdzie drogę

Favete linguis!

  • Milczcie w skupieniu!
  • źródło: Cyceron, De divinatione (2, 83), Horacy, Carmina (3, 1, 2); Owidiusz, Fasti (2, 654), Seneka Młodszy, De vita beata (26, 7), Pliniusz Starszy, Naturalis historia (28, 3)
  • opis: słowa używane wobec tłumu przez kapłana na czas trwania ceremonii

Feci, quod potui, faciant meliora potentes

  • Zrobiłem, co mogłem, kto potrafi, niech zrobi lepiej
  • opis: parafraza słów wypowiadanych przez konsulów rzymskich przy przekazywaniu urzędu następcy

Felix ille tamen corvo quoque rarior albo

  • Szczęśliwy ten, przecież krukiem białym także jest

Felix, qui potuit rerum cognoscere causas

  • Szczęśliwy, kto zdołał poznać przyczyny wszechrzeczy
  • Wergiliusz (70 – 19 p.n.e.) – poeta
  • źródło: Wergiliusz, Georgiki

Fervet olla, vivit amicitia

  • Garnek kipi, przyjaźń kwitnie

Festina lente!

  • Śpiesz się powoli!

Fiat ius, et pereat mundus

  • Prawu musi się stać zadość, choćby świat miał zginąć

Fiat iustitia pereat mundus

  • Niech stanie się sprawiedliwość, choćby miał zginąć świat.

Fiat iustitia, et pereat mundus

  • Sprawiedliwości musi się stać zadość, choćby świat miał zginąć

Fiat iustitia, ruat caelum

  • Sprawiedliwości musi się stać zadość, choćby niebo miało runąć

Fide, sed cui, vide

  • Ufaj, ale bacz, komu ufasz

Fides punica

  • Wierność punicka (wiarołomstwo)

Fido tibi, sed non credo

  • Ufam ci, ale nie wierzę

Finis coronat opus

  • Dzieło koronuje cel

Fortes fortuna adiuvat

  • Fortuna sprzyja silnym
  • Publiusz Terencjusz Afer (ok. 195 – ok. 159 p.n.e.) – pisarz rzymski
  • źródło: Terencjusz, Phormio, 203

Fortis cadere, cedere non potest

  • Mężny może paść, ale nie ustąpi

Fortis fortuna adiuvat

  • Śmiałym szczęście sprzyja

Fortuna caeca est

  • Los jest ślepy

Fortuna ipsa, quae dicitur caeca

  • Mówi się, że los jest ślepy
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Filipika XIII, 10. 5
  • opis: mowa przeciwko Markowi Antoniuszowi

Fortes fortuna adiuvat

  • Fortuna sprzyja silnym
  • Publiusz Terencjusz Afer (ok. 195 – ok. 159 p.n.e.) – pisarz rzymski
  • źródło: Terencjusz, Phormio, 203

Fraus latet in generalibus

  • W ogólnikach czai się oszustwo

Fungus una nocte nascitur

  • Grzyb wyrasta w ciągu jednej nocy, zło rośnie szybko

G

Galeatum sero dueli paenitet

  • Uzbrojonemu nie czas narzekać na wojnę

Galilaee, vicisit!

  • Galilejczyku, zwyciężyłeś!

Gallina scripsit

  • Kura nagryzmoliła

Gallus in suo sterquilinio plurimum potest

  • Kogut tylko na swoim gnojowisku dużo może
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Gaudent praenomine molles auriculae

  • Jego delikatne uszy radują się imieniem (tytułem)

Gaudet tentamine virtus

  • Cnota raduje się, gdy jest wystawiona na próbę

Gaudi maeror comes

  • Towarzyszka radości – smutek

Gaudium magnum nuntio vobis

  • Obwieszczam wam wielką nowinę

Gemma gemmarum

  • Klejnot nad klejnotami

Genius loci

  • Geniusz miejsca

Gladiator in arena consilium capit

  • Gladiator decyduje dopiero na arenie
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • opis: inna wersja brzmi Gladiator in arena consilium capit
  • źródło: Seneka Młodszy, Epistulae Morales, 22

Gloria victis

  • Chwała zwyciężonym

Gloria virtuti resonat

  • Sława jest echem cnoty

Gradiam

  • Krok po kroku

Graecum est, non legitur

  • To po grecku, nie można przeczytać.

Grande mortalis aevi spatium

  • Wielka część ludzkiego życia
  • źródło: Tacyt, De vita et moribus Iulii Agricolae, III

Granum salis

  • Szczypta soli

Grata novitas [est]

  • Miła [jest] nowość

Gratia gratiam parti

  • Uprzejmość rodzi uprzejmość

Gratia vobis et pax

  • Łaska wam i pokój

Graves amicitiae principum

  • Złowieszcza przyjaźń książąt

Graviora manent

  • Najgorsze dopiero nadejdzie

Gravissimum est imperium consuetudinis

  • Najpotężniejsza jest władza przyzwyczajenia
  • Publiusz Syrus (I wiek p.n.e.) – pisarz rzymski

Gutta cavat lapidemo

  • Kropla drąży skałę
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta
  • źródło: Owidiusz, Listy

Gutta cavat lapidem non vi, sed saepe cadendo, sic homo doctus fit non vi, sed saepe studendo

  • Kropla drąży kamień nie siłą, lecz częstym spadaniem, tak też człowiek nie staje sięuczonym gwałtownie, lecz przez to, że często się uczy

H

Habent sua fata libelli

  • Książeczki mają swoje przeznaczenie

Habita fides ipsam plerumque fidem obligat

  • Okazane zaufanie zobowiązuje zwykle do wzajemnej ufności
  • Tytus Liwiusz (59 p.n.e. – 17 n.e.) – historyk
  • źródło: Tytus Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia Miasta, XXII 22

Tecum habita: noris quam sit tibi curta supellex

  • Wniknij w siebie: zrozum jak marnie jesteś stworzony
  • Persjusz (34 – 62 n.e.) – poeta i satyryk rzymski
  • źródło: Persjusz, Satyry, 23

Hac urget lupus hac canis

  • Z jednej strony grozi wilk, a z drugiej pies

Haec est fides

  • Oto wierność

Haec habui dicere

  • To właśnie chciałem powiedzieć

Haec hactenus!

  • Wystarczy już o tym!

Haec lex valet in omnes

  • To prawo dotyczy wszystkich

Haec res tibi cordi sit!

  • Miej tę sprawę na sercu!

Haec Sibyllae foliis obscuriora

  • To mniej zrozumiałe od wyroczni Sybilli

Hanc personam induisti, agenda est

  • Wdziałeś tę maskę, trzeba ją nosić(Wziąłeś na siebie tę rolę, więc ją graj)

Hannibal ad portas!

  • Hannibal u bram!

Haud equidem tali me dignor honore

  • Co do mnie, nie czuję się godna takiego zaszczytu
  • opis: bogini Wenus do Eneasza
  • źródło: Wergiliusz, Eneida, I 335-371

Haud ignota loqur

  • Nie mówię rzeczy nieznanych

Hic Rhodos, hic salta!

  • Pokaż co umiesz, zaryzykuj!

Hic sunt leones

  • Tu są lwy

Historia magistra vitae

  • Historia nauczycielką życia

Historia vitae magistra (est)

  • Historia nauczycielką życia

Hoc erit post me, quod ante me fuit

  • To samo będzie po mnie, co przede mną było

Hodie mihi, cras tibi

  • Dziś mi, jutro tobie

Homini mendaci, etiamsi vera dicit, nemo credit

  • Nikt nie wierzy kłamcy, choćby mówił prawdę
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof

Hominis est errare

  • Rzeczą ludzką jest błądzić

Hominis est errare, insipientis in errore perseverare

  • Rzeczą ludzką jest błądzić, rzeczą głupców jest trwać w błędzie

Hominis est propria veri inquisitio atque investigatio

  • Jest właściwe człowiekowi szukanie i badanie prawdy

Hominum causa omne ius constitutum sit

  • Wszelkie prawo winno być stanowione dla ludzi

Homo doctus in se semper divitias habet

  • Człowiek wykształcony bogactwo ma zawsze ze sobą
  • Fedrus (ok. 15 p.n.e. – 50 n.e.) – poeta rzymski
  • źródło: Fedrus, Bajka, VI, bajka 22, wiersz 1

Homo est animal sociale

  • Człowiek jest zwierzęciem towarzyskim

Homo homini consulere debet

  • Człowiek człowiekowi powinien pomagać

Homo homini deus est

  • Człowiek człowiekowi bogiem

Homo homini lupus est

  • Człowiek człowiekowi wilkiem

Homo improbus beatus non est

  • Człowiek nieuczciwy nie jest szczęśliwy

Homo res sacra homini

  • Człowiek dla człowieka świętością

Homo sum, humani nihil a me alienum puto

  • Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce

Homo sum, humani nihil alienum a me esse puto

  • Człowiekiem jestem i sądzę, że nic, co ludzkie, nie jest mi obce

Homo sum, humani nil a me alienum puto

  • Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce

Homo totiens moritur, quotiens amittit suos

  • Człowiek tyle razy umiera, ile razy traci swych bliskich

Honesta fama melior pecunia

  • Szczera opinia lepsza niż pieniądze

Honesta res est laeta paupertas

  • Szacowna to rzecz pogodne ubóstwo

Honores mutant mores

  • Zaszczyty zmieniają obyczaje

Honores saepe mutant mores, raro in meliores

  • Zaszczyty często zmieniają obyczaje, rzadko na lepsze

Honos habet onus

  • Zaszczyt pociąga za sobą obowiązki
  • Marek Terencjusz Warron (116-27 p.n.e.) – uczony i pisarz rzymski
  • źródło: Warron, De lingua Latina 5,73

Horribile dictu

  • Strach powiedzieć

Hortus siccus

  • Zbiór zasuszonych roślin

Hospes hospiti sacer

  • Gość to świętość dla gospodarza

Hospes, hostis

  • Każdy obcy to wróg

Hosti pectus, cor amico

  • Pierś dla wroga, serce dla przyjaciela

Humana non sunt turpia

  • Co ludzkie, nie hańbi

I

Iactantius maerent, qui minus dolent

  • Wyrażają swój ból bardziej okazale ci, którzy mniej cierpią

Iam fama nimium fecit

  • Plotka już uczyniła zbyt wiele [jeszcze dodała ponadto]

Iam lucis orto sidere…

  • Gdy już zajaśniała…

Ibi bene, ubi patria

  • Tam dobrze, gdzie ojczyzna

Ibi patria, ubi bene

  • Tam ojczyzna, gdzie dobrze

Id est luce clarius

  • To jest jaśniejsze od światła
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Tusculanae Disputationes, I

Idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est

  • W końcu mocna przyjaźń polega na tym, żeby chcieć tego samego oraz tego samego nie chcieć
  • opis: słowa Lucjusza Sergiusza Katyliny zachęcającego swoich stronników do zamachu stanu.
  • źródło: Salustiusz, De coniuratione Catilinae, XX 4

Ignava ratio

  • Gnuśne rozumowanie

Ignavia corpus hebetat, labor firmat

  • Nieróbstwo osłabia ciało, a praca je krzepi

Ignavis semper feriae

  • Leniwym zawsze dni wolne

Ignis non exstinguitur igne

  • Ognia nie gasi się ogniem

Ignis sanat

  • Ogień leczy

Ignis, mare, mulier – tria mala

  • Ogień, morze, kobieta – trzy nieszczęścia

Ignoramus et ignorabimus

  • Nie wiemy i nie będziemy wiedzieć

Ignorantia iuris nocet

  • Nieznajomość prawa szkodzi
  • źródło: Digesta Iustiniani (D.22.6.9 pr.)

Ignorantia legis excusat neminem

  • Nieznajomość prawa nikogo nie tłumaczy
  • opis: rzymska maksyma prawnicza

Ignoti nulla cupido

  • Nieznane nie nęci

Imago animi vultus est

  • Twarz jest obrazem duszy

Impares nascimur, pares morimur

  • Rodzimy się nierówni, umieramy równi
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Imperare sibi maximum imperium est

  • Rządzić sobą jest największą władzą
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Seneka Młodszy, Epistulae Morales, 113

Impossibilium nulla obligatio est

  • Nikt nie jest zobowiązany do rzeczy niemożliwych
  • opis: sentencja z prawa rzymskiego mówiąca jasno, że dobre prawo nie wymaga rzeczy niemożliwych

In Bellonae hortis nascuntur semina mortis

  • W ogrodach Bellony (wojny) rodzą się nasiona śmierci

In dubio pro reo

  • Wątpliwości przemawiają za oskarżonym

In flammam flammas, in mare fundis aquas

  • W ogniu płomienie, do morza leją się wody
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta
  • źródło: Owidiusz, Nasonis opera omnia

In hoc signo vinces

  • Pod tym znakiem zwyciężysz
  • źródło: Laktancjusz, O śmierci prześladowców, 44
  • opis: słowa, jakie miał usłyszeć Konstantyn I, przed bitwą przy Moście Mulwijskim w 312 roku n.e., z Maksencjuszem

In labore virtus et vita

  • W pracy cnota i życie

In magnis et voluisse sat est

  • W rzeczach wielkich wystarczy chcieć
  • Propercjusz (ok. 50 – ok. 15 p.n.e.) – poeta rzymski

In medio stat veritas

  • Prawda leży pośrodku

In nova fert animus mutatas dicere formas corpora

  • Bierze chęć opiewać postacie zmienione w nowe ciała

In tranquillo quilibet gubernator

  • W czasach spokojnych każdy może rządzić
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Seneka Młodszy, Listy, LXXXV

In vino veritas

  • W winie prawda

In vino veritas, in aqua sanitas

  • W winie prawda, w wodzie zdrowie
  • opis: autorstwo przypisuje się poecie greckiemu, Alkajosowi z Mityleny (VII-VI wiek p.n.e.). Cytat odnośni się do faktu, że wino (alkohol) powoduje u ludzi chęć mówienia prawdy, bycia szczerym.
  • źródło: Erazm z Rotterdamu, Adagia, I.VII.17

In vita mors certa est

  • W życiu tylko śmierć jest pewna

Infra dignitatem meam

  • Poniżej mojej godności

Inter arma silent leges

  • W czasie wojny milczą prawa
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Pro Milone, IV 11

Inter arma silent Musae

  • Wśród oręża milczą muzy
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Pro Milone

Inter malleum et incudem

  • Między młotem a kowadłem

Inter pedes puellarum est voluptas puerorum

  • Przyjemność chłopców znajduje się między nogami dziewcząt

Intus intus est Equus Troianus

  • Wewnątrz wewnątrz jest Koń Trojański

Invidia gloriae umbra est

  • Zazdrość jest cieniem sławy

Invitum qui servat, idem facit occidenti

  • Kto ocala kogoś wbrew jego woli, to tak jakby go zabijał

Ipsa sua melior fama

  • Lepszy od swojej reputacji

Ira est saepe causa iniurae

  • Gniew jest często przyczyną niesprawiedliwości

Ira furor brevis est

  • Gniew jest chwilowym szaleństwem
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Listy

Ira sine viribus vana est

  • Gniew nie poparty siłą jest próżny

Is fecit, cui prodest

  • Ten jest winien, komu to przynosi korzyść

Ite, missa est

  • Idźcie, ofiara spełniona

Iucundi peracti labores

  • Miłe są trudy zakończone
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof

Iurare in verba magistri

  • Przysięgać na słowa nauczyciela (ślepo wierzyć, uznawać autorytet nauczyciela za argument ostateczny)
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny

Iusiurandum patri datum usque ad hanc diem ita servavi

  • Przysięgi danej ojcu aż po dziś dzień w taki sposób dotrzymałem
  • Hannibal (247-183 p.n.e.) – kartagiński wódz
  • źródło: Korneliusz Nepos, Żywoty wybitnych mężów. Wstęp, komentarz i redakcja Lidia Winniczuk, Warszawa 1974.

Iustitia civitatis fundamentum

  • Sprawiedliwość jest fundamentem państwa

Iustitias vestras iudicabo

  • Sprawiedliwość waszą sądzić będę

L

Laetificat stultum grandis promissio multum

  • Wielka obietnica ogromnie głupca cieszy

Lapis inferalis

  • Kamień piekielny

Lapis philosophorum

  • Kamień filozoficzny

Lapsus calami

  • Błąd w piśmie

Latet in cauda venenum

  • W ogonie kryje się jad (Na końcu mowy umieszczone są zarzuty)

Latrante uno latrat statim et alter canis

  • Gdy jeden pies zaszczeka, drugi natychmiast króluje

Laudant, quod non intellegunt

  • Chwalą to, czego nie rozumieją

Laus alit artes

  • Pochwała karmi sztukę
  • opis: Seneka, cytując Enniusza

Lavare manus

  • Umywać ręce

Legant prius et postea despiciant

  • Niech najpierw przeczytają, a potem lekceważą (a nie odwrotnie)

Legem nocens veretur fortun(am) innocens

  • Przestępca boi się prawa, niewinny – losu

Legere et non intellegere neglegere est

  • Czytać i nie rozumieć jest zaniedbaniem

Leges ab omnibus intellegi debant

  • Ustawy powinny być zrozumiałe przez wszystkich

Leges barbarorum

  • Prawa barbarzyńców

Lenior et melior fis accedente senecta

  • Zbliżając się do starości stajemy się łagodniejsi i lepsi

Lex neminem cogit ad impossibila

  • Prawo nie zmusza do rzeczy niemożliwych

Lex retro non agit

  • Prawo nie działa wstecz

Liber is est existimandus, qui nulli turpitudini servit

  • Za człowieka wolnego trzeba uważać tego, kto nie służy żadnej niegodnej sprawie
  • źródłoRhetorica ad Herennium, IV, 17, 24

Libri amici, libri magistri

  • Książki przyjaciółmi, książki nauczycielami

Littera docet, littera nocet

  • Litera uczy, litera szkodzi

Littera scripta manet

  • Słowo zapisane pozostaje

Litterae non erubescunt

  • Pismo się nie rumieni

Longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla

  • Długa jest droga przez nakazy, krótka i skuteczna przez przykłady
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Luna exoriens

  • Księżyc w nowiu

Lupus in fabula

  • O wilku mowa, a wilk tuż
  • Publiusz Terencjusz Afer (ok. 195 – ok. 159 p.n.e.) – pisarz rzymski
  • źródło: Terencjusz, Adelphoe

M

Macte animo, iuvenis!

  • Bądź mężny młodzieńcze!

Magna di curant, parva neglegunt

  • O wielkie rzeczy bogowie się troszczą, o małe nie dbają
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, De Natura Deorum

Magna otia caeli

  • Wielka jest obojętność nieba

Magna petis…

  • Żądasz [zbyt] wielkich rzeczy…

Magnam rem puta unum hominem agere

  • Być zawsze sobą. (dosłownie: Za wielką rzecz uważaj odgrywanie jednej roli)

Magne res est amor

  • Wielka to rzecz – miłość

Magnorum non est laus sed admiratio

  • Wielkich ludzi należy podziwiać, nie chwalić

Magnum opus

  • Wielkie dzieło

Magnum vectigal est parsimonia

  • Wielkim dochodem jest oszczędność
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Paradoxa 6/3:49

Magnus gubernator et scisso navigat velo

  • Wielki sternik płynie nawet z poszarpanym żaglem
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Magnus ille, qui in divitiis pauper est

  • Wielki ten, kto będąc bogatym, żyje jak ubogi.
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Magnus in minimus

  • Wielki [człowiek] w małych [sprawach]

Maior reverentia e longinquo

  • Większy szacunek z daleka

Mala herba cito crescit

  • Złe ziele szybko rośnie

Malum est in necessitate vivere, sed in necessitate vivere necessitas nulla est

  • Źle jest żyć w okowach konieczności, żadna jednak konieczność nie zmusza nas do życia
  • opis: cytując za Epikurem
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Manifesta non egent probatione

  • Oczywiste nie wymaga dowodu

Manus manum lavat

  • Ręka rękę myje

Mater semper certa est

  •  matka jest zawsze pewna

Maximae fortunae minime crede!

  • Największemu szczęściu wierz najmniej!

Me nemo ministro fur erit

  • Nie będę pomocnikiem złodzieja

Mea culpa

  • Moja wina

Medice, cura te ipsum

  • Lekarzu, lecz się sam

Medicina soror philosophiae

  • Medycyna siostrą filozofii

Medicus curat, natura sanat

  • Lekarz leczy, natura uzdrawia
  • Hipokrates (460–377 p.n.e.) – lekarz grecki

Medio tutissimus ibis

  • Najbezpieczniej jest chodzić środkiem
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta
  • źródło: Owidiusz, Metamorfozy II 137
  • opis: środkowa ścieżka, daleka od skrajności, jest najbezpieczniejsza

Mel in ore, fel in corde

  • Miód w ustach, żółć w sercu

Meliores, prudentiores, constantiores nos tempus facit

  • Czas czyni nas lepszymi, roztropniejszymi i bardziej statecznymi

Melioribus annis

  • W lepszych czasach

Memento mori

  • Pamiętaj o śmierci

Memento te hominem esse

  • Pamiętaj, że jesteś człowiekiem

Memini tui, memento mei

  • Pamiętam o tobie, pamiętaj o mnie

Memini tui, memento mei

  • Pamiętam o tobie, pamietaj o mnie

Meminisse iuvabit

  • Pamiętaj, że umrzesz.

Memoria minuitur nisi exercetur

  • Pamięć maleje jeśli się jej nie ćwiczy

Mens et manus

  • Umysł i ręka

Mens sana in corpore sano

  • W zdrowym ciele zdrowy duch

Mente et malleo

  • Myślą i młotem

Modus vivendi

  • Sposób życia

Mors certa, hora incerta

  • Śmierć jest człowiekowi pewna, ale jej godzina nieznana

Mors est quies viatoris, finis est omnis laboris

  • Śmierć jest spoczynkiem podróżnego, jest kresem mozołuwszelkiego

Mors malum non est, sola ius aequum generis humanis

  • Śmierć nie jest złem, a jedynie prawem obowiązującym cały rodzaj ludzki
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Mors meta malorum

  • Śmierć kresem cierpień

Mors omnia iura solvit

  • Śmierć znosi wszystkie prawa

Mortui sunt, ut liberi vivamus

  • Umarli, byśmy mogli żyć jako wolni ludzie

Multi multa sciunt, nemo omnia

  • Liczni ludzie wiele wiedzą, wszystkiego nie wie nikt

Multum, non multa

  • Niewiele, ale gruntownie

Mundi est propria virtus

  • Cnota jest właściwością świata

Mundus vult decipi, ergo decipiatur

  • Świat chce być oszukiwany, niechże więc będzie

Muros erigunt, mores neglegunt

  • Wznoszą mury, a lekceważą obyczaje

Mutato nomine de te fabula narratur

  • O tobie ta bajka mówi, choć pod zmienionym imieniem
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Satyry

N

Natura aliud alii iter ostendit

  • Natura pokazuje różnym inną drogę
  • Salustiusz (86-35 p.n.e.) – historiograf i pisarz rzymski
  • źródło: Salustiusz, Bellum Catilinae, 2

Natura horret vacuum

  • Natura nie znosi próżni

Naturae lusus

  • Wybryk natury.

Naturalia non sunt turpia

  • Rzeczy przyrodzone nie są obrzydliwe

Naturam mutare difficile est

  • Trudno jest zmienić naturę
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Navigare necesse est, vivere non est necesse

  • Żeglowanie jest koniecznością, życie nie jest koniecznością; żeglowanie jest ważniejsze od życia

Ne puero gladium

  • Nie dawaj dziecku miecza do ręki

Ne quid nimis

  • Nic ponad miarę

Ne sutor supra crepidam iudicet

  • Niech szewc nie ocenia tego, co jest powyżej trzewika
  • Pliniusz Starszy (23 – 79 n.e.) – pisarz i uczony

Nec Caesar supra grammaticos

  • Nawet Cezar musi poddać się regułom gramatyki

Nec Hercules contra plures

  • I Herkules nie pomoże kiedy ludzi całe morze (dosłownie: nawet Herkules nie pomoże przeciw wielkiej liczebności)

Nec locus ubi Troia

  • Nie ma śladu, gdzie była Troja

Nec nos ambitio, nec amor nos tangit habendi

  • Nie kieruje nami ani pragnienie zaszczytów, ani posiadania
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta
  • źródło: Owidiusz, Ars Amatoria, 540

Nec tecum possum vivere, nec sine te

  • Nie mogę żyć z tobą ani bez ciebie

Nec temere, nec timide

  • Bez zuchwałości, ale i bez lęku

Necesse est multos timeat quem multi timent

  • Wielu musi się bać ten, kogo wielu się boi
  • Decimus Laberius (ok. 105 – 43 p.n.e.) – ekwita i pisarz rzymski

Nemo accusare se debet

  • Nikt nie musi oskarżać samego siebie

Nemo ante mortem beatus

  • Nikogo nie można nazwać szczęśliwym przed śmiercią
  • źródło: Owidiusz, Metamorfozy, 3, 136
  • opis: ze słów Solona

Nemo est casu bonus

  • Nikt nie jest dobry przez przypadek

Nemo ignavia immortalis factus est

  • Nikt nie stał się nieśmiertelny poprzez gnuśność
  • Salustiusz (86-35 p.n.e.) – historiograf i pisarz rzymski
  • źródło: Salustiusz, Wojna z Jugurtą, C. LXXXV 48

Nemo iudex idoneus in propria causa

  • Nikt nie jest odpowiednim sędzią we własnej sprawie

Nemo iudex in propria causa

  • Nikt nie jest odpowiednim sędzią w własnej sprawie

Nemo patiens, nisi sapiens

  • Nikt nie jest mądry, jeśli nie jest cierpliwy

Nemo propheta in patria sua

  • Nikt nie jest prorokiem we własnej ojczyźnie

Nemo regere potest nisi qui et regi

  • Tylko ten umie rządzić, kto umie być posłusznym władzy

Nemo sapiens nisi patiens

  • Nie jest mądry, kto nie jest cierpliwy

Nemo scit, ubi calceus urat, nisi qui eum portat

  • Tylko ten wie, gdzie go trzewik ciśnie, kto go nosi

Nemo sibi nascitur

  • Nikt nie rodzi się tylko dla siebie

Nemo sine vitiis est

  • Nikt nie jest bez wad

Nemo tenetur ad impossibile

  • Nikt nie może być zmuszony do rzeczy niemożliwych

Nemo timendo ad summum pervenit locum

  • Nikt nie doszedł do celu poprzez strach

Nemo usque ad mortem beatus mansit

  • Nikt aż do śmierci nie był szczęśliwy

Neque ignorare medicum oportet quae sit aegri natura

  • Trzeba, aby lekarz wiedział dobrze, jaka jest natura chorego

Nervus belli pecunia

  • Pieniądz jest nerwem wojny

Nihil citius arescit quam lacrimae

  • Nic nie wysycha szybciej niż łzy

Nihil citius senescit quam gratta

  • Nic nie starzeje się szybciej niż wdzięczność

Nihil consensui tam contrarium est, quam vis atque metus

  • Nic nie jest tak bardzo przeciwne zgodzie jak siła i strach

Nihil est ab omni parte beatum

  • Nie ma całkowitego szczęścia
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Pieśni

Nihil est in intellectu quin prius fuerit in sensu

  • Nie ma nic w umyśle, czego by przedtem w zmysłach nie było

Nihil est tam angusti animi quam amare divitias

  • Nic tak nie świadczy o małostkowości jak umiłowanie bogactwa

Nihil fit sine causa

  • Nic nie dzieje się bez powodu

Nihil homini certum est

  • Nic człowiekowi nie jest pewne

Nihil enim lacrima citius arescit

  • Nic nie wysycha szybciej niż łza
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Ad Herrenium 2 31:50

Nihil novi sub sole

  • Nic nowego pod słońcem

Nihil obstat

  • Nic nie stoi na przeszkodzie

Nihil sequitur geminis ex particularibus unquam

  • Nic nie wypływa nigdy z dwóch jednakowych przypadków

Nil admirari

  • Nie należy dziwić się niczemu

Nil desperandum!

  • Nie rozpaczać!
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Pieśń I 7
  • opis: „Nie rozpaczać! Teukr wodzem i Teukr wróżbitą wam będzie” (Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro)

Nil homini certum est

  • Dla człowieka nie ma nic pewnego

Nil melius (est) quam cum ratione tacere

  • Nie ma nic lepszego nad rozsądne milczenie

Nil mirari, nil indignari, sed intellegere

  • Nie dziwić się, nie oburzać, lecz zrozumieć

Nil mortalibus ardui est

  • Nic dla człowieka nazbyt strome
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Pieśni 1, 3, 37

Nil nisi bene

  • Mów dobrze albo wcale

Niminum civiles viles

  • Zbyt grzeczni bywają ordynarni

Noli turbare circulos meos

  • Nie zamazuj moich kół
  • Archmiedes (ok. 287–212 p.n.e.) – grecki naukowiec i inżynier
  • opis: do żołnierza rzymskiego, który zbliżał się, aby go zabić; nie posiadamy jednak dowodu na to, żeby Archimedes własnie użył tych słów. Waleriusz Maksymus wspomina słowa Noli, obsecro, istum disturbare („Błagam Cię, nie niszcz tego [piasku]”) odnośnie narysowanych figur na piachu.
  • źródło: Waleriusz Maksymus, Facta et dicta memorabilia, VIII.7

Nolunt, ubi velis, ubi nolis, cupiunt

  • Kiedy chcesz, odmawiają, kiedy nie chcesz, pragną
  • Terencjusz (ok. 195-159 p.n.e.) – pisarz rzymski

Nomen omen

  • Nazwisko [stanowi] wróżbę

Nomina stultorum semper parietibus haerent

  • Imiona głupców zawsze wypisane są na murach
  • opis: autor nieznany

Nomina sunt consequentia rerum

  • Nazwy są wynikiem istnienia rzeczy

Nomina sunt odiosa

  • Nazwiska są nienawistne. Nie należy wymieniać nazwisk
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof

Nomquam periculum sine periculo vincitur

  • Niebezpieczeństwo nigdy nie zostanie pokonane bez ryzyka

Non bis in idem

  • Nikogo nie karać dwukrotnie za to samo

Non est beatus, esse se qui non putat

  • Nie jest szczęśliwy, kto się za szczęśliwego nie uważa

Non est viri timere sudorem

  • Nie przystoi mężczyźnie bać się ciężkiej pracy

Non mortem timemus, sed cogitationem mortis

  • Nie śmierci się boimy, lecz myśli o śmierci

Non nova, sed novae

  • Rzecz nie nowa, lecz podana w sposób nowy

Non numeranda, sed ponderanda sunt argumenta

  • Argumentów nie należy liczyć, lecz należy je rozważać
  • na

Non omne quod nitet aurum est

  • Nie wszystko, co się świeci jest złotem

Non omnia possumus omnes

  • Nie wszyscy możemy wszystko
  • opis:  słowa poety rzymskiego Lucyliusza cytowane przez Makrobiusza w Saturnaliach

Non omnis moriar

  • Nie wszystek umrę

Non qui parum habet, sed qui plus cupit, pauper est

  • Nie ten jest biedny, kto posiada mało, lecz ten, kto pragnie więcej

Non scholae, sed vitae discimus

  • Uczymy się nie dla szkoły, lecz dla życia

Non sum qualis eram

  • Nie jestem tym kim byłem

Non tam praeclarum est scire Latine, quam turpe nescire

  • Znać łacinę nie jest tak chwalebnym, jak haniebnym jest jej nie znać

Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum

  • Nie szata zdobi człowieka, lecz człowiek szatę

Non vini vi no, sed vi no aquae

  • Nie żegluję siłą wina, lecz wody

Non, ut edam, vivo sed ut vivam, edo

  • Nie po to żyję, by jeść, lecz po to jem, aby żyć

Nosce te ipsum!

  • Poznaj samego siebie

Nulla aetas ad discendum sera

  • Żaden wiek nie jest do nauki zbyt późny

Nulla dies sine linea

  • Ani dnia bez kreski

Nulla est medicina sine lingua Latina

  • Żadna jest medycyna bez języka łacina

Nulla invidia sine amore

  • Nie ma zazdrości bez miłości

Nulla poena sine lege

  • Nie ma kary bez uzasadnienia prawnego

Nulla regula sine exceptione

  • Nie ma reguły bez wyjątku

Nulla res tam necessaria est quam medicina

  • Żadna rzecz nie jest tak niezbędna, jak medycyna
  • Kwintylian (ok. 35 – ok. 96 n.e.) – rzymski retor i pedagog w dziedzinie teorii wymowy.

Nulla vis maior pietate vera est

  • Nie ma większej siły niż prawdziwa miłość

Nullum crimen sine culpa

  • Nie ma przestępstwa bez winy

Nullum crimen sine lege

  • Nie ma zbrodni bez uzasadnienia prawnego

Nullum est iam dictum, quod non sit dictum prius

  • Nie ma takiej rzeczy powiedzianej, która nie zostałaby jużpowiedziana wcześniej

Nullum magnum ingenium sine mixtura dementiae fuit

  • Nie było wielkiego geniusza bez domieszki szaleństwa

Nunc est bibendum

  • Teraz należy pić

Nunquam retrorsus

  • Nigdy wstecz

Nuptus uxori suae

  • Wydany za swoją żonę (czyli pantoflarz)

O

O fortunatam natam me consule Romam

  • O szczęśliwy Rzymie, zrodzony za mojego konsulatu

O imitatores, servum pecus

  • O naśladowcy, trzodo niewolników

O spectaculum miserum et acerbum!

  • O widowisko nędzne i przykre

O tempora! O mores!

  • O czasy! O obyczaje!

O, spectaculum miserum et acerbum!

  • O, widowisko nędzne i przykre!

Ob turpem causam

  • Z wsydliwego powodu

Obest plerumque iss, qui discere volunt, auctoritas eorum, qui docent

  • Powaga tych, którzy uczą, staje się przeszkodą dla tych, którzy chcą się uczyć

Obiectum quaestionis

  • Przedmiot rozważania

Obiit in Christo

  • Zmarł w Chrystusie

Obligatio impossibilium

  • Obowiązek (zobowiązanie), którego nie można wypełnić

Obligatio sub fide nobili

  • Zobowiązany pod słowem honoru

Oblivio signum neglegentiae

  • Zapomnienie jest objawem lekceważenia

Oboedientia mater felicitatis

  • Posłuszeństwo jest matką szczęścia

Obscura persona

  • Niejasny (wątpliwy) człowiek

Obscuratus est sol et aer

  • Zaćmiło się słońce i powietrze

Obscurum per obscurius

  • [Tłumaczyć] rzecz niezrozumiałą przez jeszcze mniej zrozumiałą

Obsequi(um) amicos, veritas odium parit

  • Uległość tworzy przyjaźń, prawda rodzi nienawiść

Obsequio retinentur amici

  • Uległość zatrzymuje przyjaciół

Obsequium amicos, veritas odium parit

  • Schlebianie przysparza przyjaciół, prawda rodzi nienawiść

Occasio facit furem

  • Okazja czyni złodzieja

Occasio furem facit

  • Okazja czyni złodzieja

Occidit, occidit spes omnis…

  • Upadła, upadła wszelka nadzieja…

Occupatio terrae nullius

  • Zawłaszczenie ziemi niczyjej

Occurrunt homines, nequeunt occurrere montes

  • Spotykają się ludzie, a góra z górą się nie spotka

Oculi plus vident quam oculus

  • Oczy widzą więcej niż oko

Oculum pro oculo, dentem pro dente

  • Oko za oko, ząb za ząb
  • źródło: Księga Wyjścia, 21, 24

Oderint, dum metuant

  • Niech nienawidzą, byleby się bali
  • Kaligula (12 – 41 n.e.) – cesarz w latach 37 – 41 n.e.
  • opis: według Swetoniusza było to ulubione powiedzenie cesarza Kaliguli
  • źródło: Swetoniusz, Kaligula, 30

Odi et amo

  • Kocham i nienawidzę.

Odi profanum vulgus et arceo

  • Nienawidzę nieoświeconego tłumu i unikam go
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
  • źródło: Horacy, Pieśni

Officium officio provocatur

  • Grzeczność jest powodowana grzecznością

Post coitum omne animal triste est sive gallus et mulier

  • Każde stworzenie jest smutne po obcowaniu, zarówno kogut, jak i kobieta
  • Galen (ok. 130 – 200 n.e.) – rzymski lekarz
  • źródło: Alfred Charles Kinsey, Sexual Behavior in the Human Female, 1998

Omne ignotum pro magnifico

  • Wszystko, co nieznane, wydaje się wspaniałe
  • Tacyt (55 – 120 n.e.) – historyk
  • źródło: Tacyt, Żywot Juliusza Agrykoli

Omne trinum perfectum

  • Wszystko co potrójne jest doskonałe

Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, saepe autem omnia, quae valetudini contraria sunt, faciunt

  • Wszyscy życzą sobie zdrowia, ale często robią to, co zdrowiuszkodzi

Omnia mea mecum porto

  • Niosę ze sobą wszystko, co moje

Omnia mundi creatura, quasi liber et pictura, nobis est in speculum

  • Każde na ziemi stworzenie, niczym księga i obraz, jest dla nas odbiciem

Omnia orta occidunt et aucta senescunt

  • Wszystko, co powstało, ginie, a co wzrosło, starzeje się
  • Salustiusz (86-35 p.n.e.) – historiograf i pisarz rzymski
  • źródło: Salustiusz, Bellum Iugurthinum, 2

Omnia subiecta sunt naturae

  • Wszystko podlega naturze

Omnia vincit amor et nos cedamus amori

  • Miłość wszystko zwycięża więc i my się jej poddajmy

Omnis ars naturae imitatio est

  • Wszelka sztuka jest naśladowaniem natury
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Omnium artium medicina nobilissima est

  • Ze wszystkich sztuk medycyna jest najszlachetniejsza
  • Hipokrates (460–377 p.n.e.) – lekarz grecki

Optimum medicamentum quies est

  • Najlepszym lekarstwem jest spokój

Ora et labora

  • Módl się i pracuj

Otia post negotia

  • Odpoczynek po pracy; najpierw praca, potem odpoczynek

Otium post negotium

  • Odpoczynek po pracy

Otium pulvinar satanae

  • Nieróbstwo to łoże szatana

Otium sine litteris mors est et hominis vivi sepultura

  • Życie bez zajęć naukowych i literackich jest śmiercią i grobem żywego człowieka
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

P

Pacem in terris

  • Pokój na ziemi

Pacta clara, boni amici

  • [Gdy] układy są jasne, [są] dobrzy przyjaciele

Pacta sunt servanda

  • Należy przestrzegać umów

Panem et circenses

  • Chleba i igrzysk

Panem nostrum cotidianum

  • Chleba naszego powszedniego

Parcere subiectis et debellare superbos

  • Oszczędzać zwyciężonych, a dumnych poskramiać

Parcus assidet insano

  • Skąpiec bliski szalonemu
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny

Pareatis!

  • Bądźcie posłuszni!

Parentes carissimus habere debemus

  • Rodziców, za najdroższych mieć musimy

Pares cum paribus congregantur

  • Równi szukają towarzystwa równych

Pares cum paribus facillime congregnatur

  • Równi z równymi łączą się najlepiej

Parieti loqueris

  • Mówisz do ściany

Parva domus, parva cura

  • Mały dom, mała troska

Parvis componere magna

  • Porównywać wielkie rzeczy z małymi

Pater semper incertus

  • Ojciec zawsze (jest) niepewny
  • opis: zasada rzymskiego prawa mówiąca, że łatwiej jest ustalić macierzyństwo niż ojcostwo

Pauperrimi non semper misserimi

  • Najubożsi nie zawsze najbardziej nieszczęśliwi

Pax melior est quam iustissimum bellum

  • Pokój jest lepszy od najsłuszniejszej wojny
  • Tytus Liwiusz (59 p.n.e. – 17 n.e.) – historyk

Pecunia non olet

  • Pieniądze nie śmierdzą
  • opis: do syna, Tytusa, który mu uczynił zarzut z opodatkowania latryn publicznych; wspomina o tym Swetoniusz i Kasjusz Dion
  • Wespazjan (9 – 79 n.e.) – cesarz w latach 69 – 79 n.e.
  • źródło: Swetoniusz, Boski Wespazjan 23

Pecuniae imperare non servire oportet

  • Pieniądzom należy rozkazywać, a nie służyć

Penelopen ipsam, persta modo, tempore vinces

  • Penelopę samą zdobędziesz, wytrwaj tylko
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta
  • źródło: Owidiusz, Ars Amatoria – Liber I

Per aspera ad astra

  • Przez cierpienie do gwiazd

Per continuitatem

  • Z racji ciągłości

Per fas et nefas

  • Prawem i bezprawiem

Per inductionem

  • Przez wnioskowanie

Per procura

  • W imieniu kogoś

Per scientiam ad salutem aegroti

  • Przez wiedzę do zdrowia chorego

Pereant qui ante nos nostra dixerunt

  • Niech przepadną ci, którzy nasze powiedzieli przednami (o autorstwie cytatów)

Pereat mundus, fiat iustitia

  • Niech zginie świat, byle było sprawiedliwie

Perfer et obdura, dolor hic tibi proderit olim

  • Znoś i wytrwaj; ból ten przyda ci się kiedyś
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta

Periculum in mora

  • Niebezpieczeństwo w zwłoce
  • źródło: Tytus Liwiusz, Ab urbe condite

Persona non grata

  • Osoba niechciana

Pictura est laicorum litteratura

  • Malarstwo jest literaturą ludzi prostych

Piscem natare doces

  • Rybę uczysz pływać

Plenus venter non studet libenter!

  • Pełen brzuch nie uczy się chętnie!

Plures crapula quam gladius perdidit

  • Pijaństwo gubi gorzej od miecza

Plus dat, qui in tempore dat

  • Dwa razy daje, kto prędko daje

Poetae nascuntur, oratores fiunt

  • Poeci rodzą się, mówcą można zostać

Post cenam non stare sed mille passus meare

  • Po obiedzie nie stój, lecz przejdź tysiąc kroków

Post hoc non est propter hoc

  • Potem nie znaczy dlatego

Post mortem est nulla voluptas

  • Po śmierci nie ma już przyjemności

Potius mori quam foedari

  • Prędzej śmierć niż pohańbienie

Potius sero quam numquam

  • Lepiej późno niż wcale

Praeclarum est latinae scire

  • Chwalebne jest znać łacinę
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Brutus, 37,140

Praemonitus, praemunitus

  • Ostrzeżony – uzbrojony

Praesente medico nihil nocet

  • W obecności lekarza nic nie szkodzi

Praeterita mutare nemo potest

  • Nikt nie może zmienić przeszłości

Praevenire melius est quam praeveniri

  • Lepiej jest wyprzedzać niż być wyprzedzanym
  • Enniusz (239-169 p.n.e.) – poeta rzymski

Prima facie

  • Na pierwszy rzut oka

Primum non nocere

  • Po pierwsze nie szkodzić
  • Hipokrates (ok. 460 – ok. 370 p.n.e.) – lekarz grecki
  • opis: autorstwo jest podważane

Primum vivere, deinde philosophari

  • Najpierw żyć, potem filozofować

Primus in orbe deos fecit timor

  • Bogów na świecie najpierw stworzył strach
  • Publiusz Papiniusz Stacjusz (ok. 45-96 n.e.) – poeta rzymski
  • źródło: Publiusz Papiniusz Stacjusz, Tebaida, 661

Primus inter pares

  • Pierwszy między równymi

Principiis obsta

  • Niszcz zło w zarodku

Prior tempore, potior iure

  • Pierwszeństwo w czasie daje lepsze prawa

Prius quam exuaudias

  • Nie sądź zanim nie wysłuchasz

Pro captu lectoris habent sua fata libelli

  • Los książek zależy od pojętności czytelników

Pro domo sua

  • W obronie mojego domu

Pro rege saepe, pro patria semper

  • Dla króla często, dla ojczyzny zawsze

Probitas laudatur et alget

  • Uczciwość zbiera pochwały i umiera z zimna

Proprium ingenii humani est odisse, quem laeseris

  • Właściwe jest naturze ludzkiej nienawidzić tego, kogo sięobraziło

Pulvis et umbra sumus

  • Jesteśmy pyłem i cieniem
  • Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny

Q

Quae finxere, timent…

  • Co sobie wytworzyli [w wyobraźni], tego się boją…
  • Lukan (39 – 65 n.e.) – poeta rzymski
  • źródło: Lukan, Farsalia I 484

Quae nocent, docent

  • To, co szkodzi, uczy

Quae non sunt prohibita permissa intelleguntur

  • To, co jawnie nie zakazane, wydaje się, że jest dozwolone

Quae peccamus iuvenes, ea luimus senas

  • Za grzech młodości płacimy na starość

Quae potui, feci, faciant meliora potentes

  • Co mogłem, zrobiłem, niechaj lepiej zrobią ci, którzy mogą

Quae tua sunt, tibi habe; quae mea sunt, redde mihi

  • To, co twoje sobie zachowaj; to, co moje, oddaj mi

Quae vetera nunc sunt, fuerunt olim nova

  • To co teraz jest stare, kiedyś było nowe
  • Kwintylian (35 – 95 n.e.) – sławny retor i pedagog w dziedzinie teorii wymowy

Quae volumus, ea credimus libenter, at quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus

  • Wierzymy chętnie w to, czego pragniemy, i spodziewamy się, że nasze uczucia podzielają inni

Quaecumque vultis, ut faciant vobis homines et vos facite eis

  • [Wszystko] co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie

Quaedam sunt, quae nocere non possint…

  • Są pewne siły, które nie mogą szkodzić…

Quaelibet vulpus caudem suam laudat

  • Każdy lis swój ogon chwali

Quaere peregrinum!

  • Szukaj obcego!

Quaerite et invenietis

  • Szukajcie a znajdziecie

Qualis artifex pereo!

  • Jakiż artysta ginie we mnie

Qualis pater, talis filius

  • Jaki ojciec, taki syn

Qualis rex, talis grex

  • Jaki król, taka trzoda

Qualis vir, talis oratio

  • Jaki mąż, taka mowa

Quem di diligunt, adolescens moritur

  • Wybrańcy bogów umierają młodo
  • opis: Plaut, cytując za Menandrem

Quem Iuppiter vult perdere, dementat prius

  • Kogo Jowisz chce zgubić, temu najpierw rozum odbiera
  • Eurypides (ok. 480-406 p.n.e.) – grecki dramatopisarz

Qui asinum non potest, stratum caedit

  • Kto nie może bić osła, bije worek
  • Gajusz Petroniusz (27 – 66 n.e.) – pisarz, poeta, filozof i polityk
  • źródło: Petroniusz, Satyrikon, 45

Qui bibit, dormit; qui dormit, non peccat; qui non peccat, sanctus est; ergo: qui bibit, sanctus est

  • Kto pije – ten śpi, kto śpi – nie grzeszy, kto nie grzeszy – jest święty, a więc: kto pije – jest święty

Qui gladio ferit, gladio perit

  • Kto mieczem wojuje, od miecza ginie

Qui hic minxerit aut cacaverit, habeat deos superos et inferos iratos !

Qui potest mortem metuens esse non miser?

  • Kto, myśląc o śmierci, może być szczęśliwy?

Qui pro quo

  • Zabawne nieporozumienie wynikające z wzięcia kogośza inną osobę lub niezrozumienia czyichś słów

Qui rogat, non errat

  • Kto pyta, nie błądzi

Qui scribit, bis legit

  • Kto pisze, dwa razy się uczy

Qui tacet, consentire videtur

  • Kto milczy, ten zdaje się zezwalać

Quia nominor leo

  • Bo się nazywam lew

Quid opus est verbis?

  • Na co tu słowa?

Quid pro quo

  • Coś za coś

Quid rei est?

  • W czym rzecz?

Quid enim stultius quam incerta pro certis habere, falsa pro veris?

  • Cóż jest głupsze niż uważać rzeczy niepewne za pewne?
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, De Senectute, 68

Quid vesper ferat, incertum est

  • Nie wiadomo, co przyniesie wieczór

Quidquid agis, prudenter agas et respice finem

  • Cokolwiek czynisz, czyń roztropnie i przewiduj koniec
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta

Quidquid discis, tibi discis

  • Czegokolwiek się uczysz, rozwijasz się

Quidquid Latine dictum sit, altum videtur

  • Cokolwiek powiesz po łacinie, brzmi mądrze

Quiescere iuventus nescit

  • Młodzież nie może trwać w spokoju

Quintili Vare, legiones redde

  • Kwintyliuszu Warusie, oddaj mi moje legiony!

Quis fallere possit amantem

  • Któż zdoła oszukać tego, kto kocha

Quod discis, tibi discis

  • Czego się uczysz, dla siebie się uczysz
  • Gajusz Petroniusz (27 – 66 n.e.) – pisarz, poeta, filozof i polityk
  • źródło: Gajusz Petroniusz, Satyricon, 46.8

Quod felix, faustum fortunatumque sit

  • Oby to było szczęśliwe, sprzyjające i pomyślne

Quod licet Iovi, non licet bovi

  • Co wolno Jowiszowi, nie wolno wołowi
  • źródło: Czesław Jędraszko, Łacina na co dzień, Warszawa 1997

Quod licet Iovis, non licet bovis

Quod me nutrit me destruit

  • To co mnie żywi zabija mnie

Quod medicina aliis, aliis est acre venenum

  • Co dla jednych jest lekarstwem, dla innych jest strasznątrucizną

Quod non est licitum necessitas facit licitum

  • Konieczność robi z czynu niedozwolonego czyndozwolony

Quod scimus gutta est, ignoramus mare

  • To, co wiemy, jest kroplą, a to, czego nie wiemy morzem

Quod sequitur, specta

  • Patrz co z tego wyniknie, patrz co nastąpi

Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris

  • Nie czyń drugiemu, co Tobie niemiłe

Quod verum est, meum est

  • Co jest prawdziwe, jest też moje

Quos Iuppiter perdere vult, dementat prius

  • Kogo Jowisz chce zgubić, temu wpierw rozum odbiera

Quot capita, tot sententiae

  • Ile głów, tyle zdań
  • opis: fraza przypisywana rzymskiemu komediopisarzowi Terencjuszowi

Quot homines, tot sententiae

  • Ile ludzi, tyle opinii

Quousque tandem abutere Catillina, patientia nostra

  • Jak długo jeszcze nadużywać będziesz, Katylino, naszej cierpliwości

R

Rapienda rebus in malis praeceps via (e)st

  • W nieszczęściu należy obierać drogę ryzykowną
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Seneka Młodszy, Agamemnon, I 54

Raptus puellae

  • Porwanie dziewicy

Raram fecit mixturam cum sapientia forma

  • Piękność rzadko idzie w parze z mądrością

Rari quippe boni: numera, vix sunt totidem, quot Thebarum portae, vel divitis ostia Nili

  • Zacnych na świecie niewielu, dobrzy ludzie [to] rzadkość: ot, tylu, ile bram w Tebach albo ujść Nilu!

Ratio (…) nihil aliud est quam in corpus humanum pars divini spiritus mersa

  • Rozum (…) nie jest niczym innym, jak zasadzoną w ludzkim ciele cząstką ducha boskiego

Ratio (legis) est anima legis

  • Uzasadnienie (ustawy) jest duszą ustawy

Ratio discessit

  • Zdrowy rozsądek odszedł

Ratio dubitandi

  • Podstawa do wyrażenia wątpliwości

Rationale animal es

  • Jesteś istotą rozumną

Rationale animal est homo

  • Człowiek jest istotą rozumną
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Rationale enim animal est homo

  • Człowiek bowiem jest istotą rozumną

Re bena gesta

  • Dobrze wykonawszy pracę

Rebus dictantibus

  • Według potrzeb rzeczy

Rebus in adversis melius sperare memento

  • W trudnych warunkach miej nadzieję na lepsze

Rebus in angustis facile (e)st contemnere vitam

  • Będąc w nieszczęściu, nietrudno pogardzać życiem

Rebus sic stantibus

  • W takim stanie rzeczy

Rediit ad plures

  • Dołączył do licznych, do większości

Rem tene, verba sequentur

  • Rzecz trzymaj (trzymaj się tematu), słowa nadążą zanim
  • Katon Starszy (234 – 149 p.n.e.) – mówca, polityk, pisarz

Repetitio est mater studiorum

  • Powtarzanie jest matką nauk

Requiescat in pace

  • Niech spoczywa w pokoju

Requiescat in pice

  • Niech spoczywa w smole

Res iudicata pro veritate habetur

  • Sprawę osądzoną ostatecznie uważa się zarozstrzygniętą

Res publica mihi carior est quam vita mea

  • Republika jest mi droższa od mojego życia
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof

Res sacra miser

  • Nieszczęśliwy jest rzeczą świętą

Res severa est verum gaudium

  • Prawdziwa radość jest rzeczą poważną

Respice finem

  • Patrz końca

Respiciens post te, hominem memento te; cave, ne cadas

  • Oglądając się za siebie, pomnij, iżeś człowiekiem

Ridentem dicere verum

  • Z uśmiechem mówić prawdę

Risu inepto res ineptior nulla est

  • Nie ma nic mniej stosownego od śmiechu nie w porę

Risum teneatis, amici?

  • Czyżbyście się mogli powstrzymać od śmiechu, przyjaciele?

Rixari de asini umbra

  • Spierać się o cień osła (o rzecz błahą)

Romanus sedendo vincit

  • Rzymianin siedząc zwycięża
  • opis: maksyma odnosząca się do stylu walki dyktatora Fabiusza  – wyczekiwania rywala i prowadzenia wojny na wyczerpanie. Wcześniej armia rzymska poniosła poważną klęskę nad Jeziorem Trazymeńskim w 217 roku p.n.e.
  • Kwintus Fabiusz Maksimus (ok. 280 – 203 p.n.e.) – rzymski wódz i polityk, który w drugiej wojnie punickiej przyjął strategię unikania starcia z Hannibalem.

Rosa pulchra est

  • Róża jest piękna

S

Sacculus plenus aranearum

  • Sakiewka pełna jest pająków

Sacer esto!

  • Niech będzie poświęcony bogom!

Sacer nepotibus cruor

  • Krew przeklęta dla potomnych

Sacra celerius absolvenda

  • Obrzędy trzeba szybciej kończyć

Sacra populi lingua est

  • Język ludu jest święty

Sacra profanis [secernere; discernere]

  • [Oddzielić] sprawy święte od świeckich

Saeculi, non hominis virtus

  • Dostojność wieku, a nie człowieka

Saeculi vitia, non hominis

  • Ułomność epoki, a nie ludzi

Saeculorum novus nascitur ordo

  • Rodzi się nowy porządek wieków

Saepe enim causa moriendi est timide mori

  • Często przyczyną śmierci jest lęk przed śmiercią
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Seneka Młodszy, De tranquillitate animi, XI 4

Saepe (e)st etiam sub palliolo sordido sapientia

  • Często pod brudnym płaszczem jest (skrywa się) mądrość

Saepe morborum gravium exitus incerti sunt

  • Jak się zakończy ciężka choroba jest często niepewne (mimo, że pacjent ciężko choruje, zawsze może wyzdrowieć)

Saepe stilum vertas, iterum quae digna legi sint, scirpturus, neque t(e), ut miretur turba labores, contentus paucis lectoribus…

  • Często odwracaj rylec [poprawiaj, zamazuj błędy], jeśli chcesz pisać rzeczy godne powtórnego czytania. Nie trudź się dla sławy u tłumu, ale pracuj, zadowalając się nielicznymi czytelnikami…

Saluta libenter!

  • Pozdrów chętnie!

Salus aegroti suprema lex esto

  • Zdrowie chorego niech będzie najwyższym prawem

Salus rei publicae suprema lex (esto)

  • Dobro republiki (niech będzie) najwyższym prawem
  • źródło: Cyceron, De Leg., IV

Sapere aude

  • Miej odwagę być mądrym

Sapere auso

  • Temu, który odważył się być mądrym (nazwa medalu)

Scio, me nihil scire

  • Wiem, że nic nie wiem

Sed fugit interea , fugit irreparabile tempus

  • Lecz tymczasem ucieka, ucieka niepowetowany czas

Seniores priores

  • Starsi mają pierwszeństwo

Sibi omino similis

Sic luceat lux

  • Tak niech świeci (wasze) światło

Sic transit gloria mundi

  • Tak przemija chwała świata

Si dis placet

  • Jeśli bogom się podoba

Si fueris Romae, Romano vivito more

  • Będąc w Rzymie, czyń jak Rzymianie

Simila similibus curantur

  • Podobne leczy się podobnym

Similis simili gaudet

  • Podobny cieszy się podobnym

Sine ira et studio

  • Bez gniewu i pasji

Sine labore non est panis in ore

  • Bez pracy nie ma chleba w ustach

Si tacuisses, philosophus mansisses

  • Gdybyś milczał, byłbyś filozofem

Sit tibi terra levis

  • Niech ci ziemia lekką będzie

Si vis pacem, para iustitiam

  • Chcesz pokoju, czyń sprawiedliwość

Si vis pacem, para bellum

  • Jeśli chcesz pokoju, przygotuj się do wojny

Sola ratio perfecta beatum facit

  • Tylko doskonały rozum czyni człowieka szczęśliwym

Spemque metumque inter dubii

  • Wahając się między nadzieją i trwogą

Status quo ante bellum

  • Stan, który był przed wojną

Stultum facit fortuna, quem perdere vult

  • Kogo los chce zgubić, tego głupcem czyni

Suae quisque fortunae faber est

  • Każdy jest kowalem swojego losu

Sursum corda!

  • W górę serca!

Suum cuiquae [placet]

  • Każdemu [podoba się] swoje

Sub utraque specie

  • Pod obiema postaciami (chleba i wina)

Suae quisque fortunae faber

  • Każdy jest kowalem własnego losu

Summum ius, summa iniuria

  • Najwyższe prawo to najwyższa niesprawiedliwość

Sunt lacrimae rerum

  • Nawet rzeczy płaczą, oto łzy dla naszych nieszczęść

Superflua non nocent

  • Nadmiar nie szkodzi

Sus Minervam docet

  • Świnia poucza Minerwę (boginię mądrości; ignorant poucza świadomego rzeczy)
  • Plutarch z Cheronei (ok. 50 – ok. 125 n.e.) – pisarz i historyk grecki

Sustine et abstine

  • Cierp i panuj nad sobą

T

Tabellae defixionis

  • Tabliczka zaklęć

Tabula in naufragio

  • Deska w katastrofie morskiej (Ostatnia deska ratunku)

Tabula rasa

  • Niezapisana tablica

Tabula rasa et plana et polita

  • Czysta tablica, płaska i gładka

Tace, sed memento!

  • Milcz, ale pamiętaj!

Tacet, sed loquitur

  • Milczy, ale mówi

Tacito consensu

  • Za milczącą zgodą

Tam deest avaro quod habet, quam quod non habet

  • Chciwemu tak samo mało jest tego, co ma, jak i tego, czego nie ma

Tam mulam (e)st habere nummos, non habere quam malum (e)st

  • Równie źle jest, kiedy się ma pieniądze, jak i kiedy się ich nie ma

Tandem bono causa triumphat

  • Wreszcie słuszna sprawa zwyciężyła

Tanta animorum imbecillitas est, ubi ratio discessit

  • Tak wielka jest słabość umysłu, gdy ktoś utraci zdrowy rozsądek

Tanta vis probitatis est, ut eam (…) in hoste etiam diligamus

  • Taka jest siła uczciwości, że szanujemy ją nawet u przeciwnika

Tanti est, quantum habet

  • Tyle wart, ile ma

Tantum doluerunt, quantum doloribus se inseruerunt

  • Tyle doznają boleści, ile się im poddają

Tantum possumus, quantum scimus

  • Tyle możemy, ile umiemy

Tantum scimus, quantum memoria tenemus

  • Tyle wiemy, ile pamiętamy

Tarde venientibus ossa

  • Kto późno przychodzi, sam sobie szkodzi (dosłownie „spóźnionym (dostają się) kości”)

Tempora labuntur tacitisque senescimus annis

  • Czas upływa, a my starzejemy się wraz z cichoupływającymi latami

Tempora mutantur et nos mutamus in illis

  • Czasy się zmieniają i my się zmieniamy wraz z nimi

Tempora si fuerint nubila, solus eris

  • Jeśli czasy będą chmurne, będziesz sam

Teneo te, Africa

  • Mam cię, Afryko!

Tertium non datur

  • Trzeciej (możliwości) nie ma

Tertius gaudens

  • Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta (dosłownie „trzeci się cieszy”)

Testis unus, testis nullus

  • Jeden świadek, żaden świadek

Tibi persuade esse te mihi carissimum

  • Przekonaj siebie, że ty jesteś mi najdroższy
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof

Timeo Danaos et dona ferentes

  • Obawiam się Greków, nawet gdy niosą dary

Tolle pecuniam, bella sustuleris

  • Usuń pieniądze, usuniesz wojnę

Tota vita discendum est mori

  • Przez całe życie trzeba się uczyć umierać

Trahimur omnes studio laudis

  • Wszyscy pragniemy sławy

Trahit sua quemque voluptas

  • Każdy ulega swoim namiętnościom

Transire suum pectus mundoque potiri

  • Wznieść się ponad granice ludzkich możliwości iprzewodzić światu

Tres faciunt collegium

  • Trzy osoby czynią zgromadzenie

Tres faciunt collegium

  • Co trzy głowy to nie jedna (dosłownie „trzech tworzy zespół”)

Tu dices

  • Ty tak powiesz

Tu mihi carissimus es

  • Jesteś mi najdroższy

Tu quoque, Brute?

  • Ty także, Brutusie?

Tu quoque, mi fili?

  • Ty także, mój synu?

Tua res agitur, paries cum proximus ardet

  • O ciebie chodzi, gdy płonie dom sąsiada

Tuta timens

  • Bojąc się (nawet) rzeczy bezpiecznych

U

Uberrima fide

  • W najbardziej uczciwy sposób

Ubi amici, ibi opes

  • Gdzie przyjaciele, tam bogactwa

Ubi bene, ibi patria

  • Gdzie dobrze, tam ojczyzna

Ubi concordia, ibi victoria

  • Gdzie zgoda, tam zwycięstwo

Ubi deest peplum, non est perfectum gaudium

  • Gdzie brak stroju, radość niepełna

Ubi dubium, ibi libertas

  • Gdzie zwątpienie, tam wolność

Ubi emolumentum, ibi onus

  • Gdzie prawa (przywileje), tam i obowiązki

Ubi est confessio, ibi est remissio

  • Gdzie jest przyznanie się, tam jest przebaczenie
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Seneka Młodszy, Proverbia Senecae, 94

Ubi ius, ibi onus

  • Gdzie prawo, tam obowiązek

Ubi ius, ibi societas

  • Gdzie prawo, tam i społeczeństwo.

Ubi lex, ibi poena

  • Gdzie prawo, tam kara

Ubi mel, ibi apes

  • Gdzie miód, tam pszczoły

Ubi nihil est, Caesar iure suo excidit

  • Gdzie nie ma niczego, tam cesarz traci swe prawa

Ubi onus, ibi sonus

  • Gdzie ciężar, tam jęk

Ubi periculum, ibi lex

  • Gdzie niebazpieczeństwo, tam prawo

Ubi rerum testimonia adsunt, quid opus est verbis?

  • Tam, gdzie sprawa sama za siebie mówi, po co słowa?

Ubi societas, ibi ius

  • Gdzie społeczeństwo, tam prawo

Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant

  • Robią pustynię (z kraju) i nazywają to pokojem

Ubi timor, ibi pudor

  • Gdzie strach, tam i wsyd

Ubi tu Caius, ibi ego Caia

  • Gdzie ty, Kajusie (Gajuszu), tam i ja, Kaja (Gaja)

Ubi velis, nolunt; ubi nolis, volunt

  • Kiedy chcesz, nie chcą; kiedy nie chcesz, chcą

Ubi vita, ibi poesis

  • Gdzie życie, tam i poezja

Ubicumque dulce est, ibi et acidum invenies

  • Gdzie jest słodycz, tam i gorycz znajdziesz
  • Gajusz Petroniusz (27 – 66 n.e.) – pisarz, poeta, filozof i polityk

Ubicumque homo est, ibi beneficii locus est

  • Gdzie człowiek jest, tam i okazja do wyświadczenia dobrodziejstw
  • Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof
  • źródło: Emily R. Wilson, The Greatest Empire: A Life of Seneca

Ultima cena

  • Ostatnia Wieczerza

Ultio doloris confessio est

  • Zemsta jest przyznaniem się do cierpienia

Ultra posse nemo obligatur

  • Nikt nie jest zobowiązany zrobić więcej niż może
  • opis: wyrażenie znajduje się najobszerniejszej z trzech części wielkiej kompilacji prawa rzymskiego Justyniana I, „Digesta Justyniana”

Unguibus et rostro

  • Ze wszystkich sił (dosłownie „szponami i dziobem”)

Uno ictu

  • Jednym ciosem

Unum castigabis, centum emendabis

  • Jednego zganisz, a stu naprawisz

Unus pro multis

  • Jeden za wszystkich

Unus pro omnibus, omnes pro uno

  • Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego

Urbi et Orbi

  • Miastu (Rzymowi) i światu

Usus est tyrannus

  • Zwyczaj jest tyranem

Usus magister est opimus

  • Praktyka jest najlepszym nauczycielem
  • Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
  • źródło: Cyceron, Pro Rabirio Postumo IV 9

Usus tyrannus

  • Zwyczaj (jest) tyranem

Ut ameris, amabilis esto

  • Jeśli chcesz być kochany, bądź godny miłości

Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas

  • Chociaż brakuje sił, trzeba pochwalać chęci
  • Owidiusz (43 p.n.e. – 17 lub 18 n.e.) – poeta
  • źródło: Owidiusz, Epistulae Ex Ponto III 4, 79

Ut pictura poesis

  • Poezja jest jak obraz

Ut salutus, ita salutaris

  • Jak pozdrowisz, tak zostaniesz pozdrowiony

Ut sementem feceris, ita metes

  • Jak posiejesz, tak zbierzesz

Ut sis nocte levis, sit tibi cena brevis

  • Abyś był lekki w nocy, krótko jedz

Utile cum dulci mixtum

  • Przyjemne z pożytecznym

Utinam falsus vates sim

  • Obym był fałszywym prorokiem

V

Vacuum horrendum

  • Pustka powodująca przerażenie

Vade in pace

  • Idź w pokoju

Vade mecum

  • Chodź ze mną.

Vae misero mihi

  • Biada mi nieszczęsnemu!

Vae victis!

  • Biada zwyciężonym!

Vale et me ama

  • Żegnaj i kochaj mnie

Varietas delectat

  • Zmienność sprawia przyjemność

Varium et mutabile semper femina

  • Kobieta zawsze niestała i zmienna

Veni, vidi, vici

  • Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem
  • Gajusz Juliusz Cezar (100 – 44 p.n.e.) – polityk, wódz, dyktator i pisarz
  • opis: słowa te padły po szybkim zwycięstwie nad królem Pontu. W 47 roku p.n.e. król Pontu Farnakes II rzucił wyzwanie Rzymowi. Sprawę rozstrzygnął Cezar podczas błyskawicznej kampanii zakończonej zwycięską bitwą pod Zelą (47 p.n.e.).
  • źródło: Swetoniusz, Boski Juliusz, 37

Velocius quam asparagi conquantur

  • Szybciej niż się gotują szparagi
  • opis: Oktawian mawiał tak, aby zobrazować szybkie wykonanie
  • źródło: Swetoniusz, Boski August 87

Venter non habet aures

  • Brzuch nie ma uszu

Ventis verba das

  • Puszczasz słowa na wiatr

Verba docent, exempla trahunt

  • Słowa uczą, przykłady potwierdzają

Verba et voces praetereaque nihil

  • Słowa i słowa, nic ponadto

Verba sint temporis, aeterno silentio

  • Słowa przynależą do czasu, milczenie do wieczności

Verba volant, scripta manent

  • Słowa ulatują, pisma pozostają

Verbum nobile debet esse stabile

  • Słowo szlachetne powinno być stałe

Vercundia omnium virtutum custos est

  • Skromność jest strażnikiem wszystkich cnót

Veritas odium parit, obsequium amicos

  • Prawda rodzi nienawiść, ustępliwość przyjaciół
  • Publiusz Terencjusz Afer (ok. 195 – ok. 159 p.n.e.) – pisarz rzymski
  • źródło: Terencjusz, Dziewczyna z Andros

Versio interlinearis

  • Treść między wierszami

Verus amicus rara avis est

  • Prawdziwy przyjaciel jest rzadkim ptakiem

Vestigia terrent

  •  a więc nie wchodźmy do jaskini, jeżeli widać tylko ślady wchodzących (dosownie „ślady odstraszają”)

Vide, cui fidas

  • Patrz, komu ufasz

Videant consules ne quid detrimenti res publica capiat

  • Niech konsulowie baczą, żeby państwo nie doznałojakiegoś uszczerbku

Video eum exadversum

  • Widzę go naprzeciwko

Video lupum

  • O wilku mowa, a wilk tuż (dosłownie „widzę wilka”)

Video meliora proboque, deteriora sequor

  • Widzę i pochwalam lepsze, idę za gorszym

Vim vi repellere omnia iura permittunt

  • Na odparcie siły siłą wszystkie prawa pozwalają

Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis

  • Umiesz zwyciężać Hannibalu, nie umiesz korzystać ze zwycięstwa

Vindica te tibi

  • Uratuj siebie dla siebie

Vino pellite curas

  • Winem odpędźcie troski

Vinum incendit iras

  • Wino rozpala gniew

Virtus ad beate vivendum sufficit

  • Cnota wystarcza do szczęścia

Virtus est perfecta ratio

  • Cnota jest doskonałym rozumem

Virtus sola homines beatos reddit

  • Tylko cnota czyni ludzi szczęśliwymi

Vis pacem, para bellum

  • Chcesz pokoju, szykuj wojnę

Vis vim vi pellit

  • Siła siłę siłą wypędzi

Vita mancipio nulli datur, omnibus usu

  • Życia nikt nie otrzymuje na własność, lecz wszyscy doużytku

Vita sine libertate nihil est

  • Życie bez wolności jest niczym

Vita sine litteris mors est

  • Życie bez wiedzy jest śmiercią

Vitae sal amicitia

  • Przyjaźń solą życia

Vitae, non scholae discendum est

  • Trzeba się uczyć dla życia, nie dla szkoły

Vitam impendere vero

  • Życie poświęcić dla prawdy

Vituperatio stultorum laus est

  • Nagana ze strony głupców jest pochwałą

Viva vox docet

  • Żywe słowo kształci

Vive memor, quam sis aevi brevis

  • Żyj, pamiętając, jak krótkowieczny jesteś

Vivere est cogitare

  • Żyć to znaczy myśleć

Vivere est militare

  • Życie jest walką

Vivere militare est

  • Żyć to znaczy walczyć życie jest walką

Vivere nolit, qui mori non vult

  • Kto nie chce umierać, ten nie chce też żyć

Vivitur parvo bene

  • Małym żyje się dobrze

Vix(i) et quem dederat carsum fortuna peregi

  • Żyłem i doświadczyłem tego, co dał mi los

Volenti nihil difficile

  • Dla chcącego nic trudnego

Volenti non fit iniuria

  • Chcącemu nie dzieje się krzywda

Vos exemplaria graece versate semper

  • Wasze greckie przykłady są często rozważne

Vox coelestis

  • Głos niebiański

Vulgare amici nomen, sed rara est fides

  • Słowo „przyjaciel” jest pospolite, ale lojalność jest bardzorzadka

Vulnerant omnes, ultima necat

  • Ranią wszystkie, ostatnia zabija (o godzinach)

Vultus animi index (est)

  • Twarz odbiciem duszy

A · B · C · D · E · F · G · H · I · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V

Zostań Patronem IMPERIUM ROMANUM!

Jeżeli masz chęć wsparcia największego polskiego portalu o antycznym Rzymie w jego dalszym rozwoju, zachęcam do objęcia IMPERIUM ROMANUM patronatem. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!