Konstantynopol

Konstantynopol jest to nazwa Bizancjum nadana miastu przez Konstantyna Wielkiego, który wybrał je na swoją siedzibę. W latach 330–395 n.e. Konstantynopol był stolicą cesarstwa rzymskiego; w latach 395–1453 stolicą Cesarstwa Bizantyńskiego i Cesarstwa Łacińskiego (1204–1261); stolicą państwa osmańskiego w latach 1453–1922.

Panorama Konstantynopola.

Nazwa Konstantynopola oznacza Miasto Konstantyna.

Miasto zostało zbudowane na wybrzeżu południowo-wschodniej Tracji, u połączenia cieśniny Bosfor z Propontydą. Położone było na półwyspie o pagórkowatej powierzchni, który od południa oblany jest morzem, a od północy wodami zatoki Złoty Róg.

Miasto posiadało doskonałe położenie na skrzyżowaniu dwóch wielkich starożytnych szlaków handlowych: morskiego z Morza Śródziemnego na Morze Czarne oraz lądowego z Półwyspu Bałkańskiego do Azji Mniejszej. Dzięki swemu umiejscowieniu miasto szybko się rozrastało. Optymistyczne szacunki podają, iż w szczytowym okresie swojego rozwoju miasto mogło liczyć nawet milion mieszkańców. Ostrożniejsze szacunki podają liczbę od 250 do 500 tysięcy.

Konstantynopol został założony na terenach zamieszkanych w większości przez Greków, oni też stanowili aż do upadku miasta podstawową grupę jego mieszkańców. Należy jednak pamiętać, iż od początku swojego istnienia Konstantynopol był stolicą rozległego imperium, zamieszkanego przez wiele różnych nacji. W okresie wczesnobizantyńskim zamieszkiwało więc tam również wielu Syryjczyków, Egipcjan czy Żydów. W początkowym okresie w mieście przebywało także wielu przybyszów z prowincji zachodnich cesarstwa rzymskiego, posługujących się na co dzień łaciną. W średniowieczu skład etniczny miasta uległ zmianie. Przybyszów z prowincji wschodnich cesarstwa, które w VII wieku zajęli Arabowie, zastąpili Słowianie, Waregowie oraz Włosi. Ci ostatni na stałe zagościli nad Bosforem na przełomie X i XI wieku, byli to zaś głównie kupcy z Wenecji i Amalfi. Na przełomie XIII i XIV wieku pojawili się także Genueńczycy, którzy za Złotym Rogiem – w Galacie założyli swoją kolonię.

Jak była już o tym mowa, miasto od północy i od południa zabezpieczone było przez Propontydę i Złoty Róg. Od strony lądu miasto było natomiast chronione przez podwójną linię murów wzniesionych przez Teodozjusza Wielkiego. Co więcej w promieniu 65 km od miasta cesarz Anastazjusz rozkazał wybudować dodatkową linię umocnień, która w założeniu chronić miała miasto przed nagłymi atakami lądowymi. Te wszystkie zabezpieczenia umożliwiły Konstantynopolowi opierać się przez setki lat atakom różnych ludów, już po upadku Rzymu.

Budowle


W miejscu dawnego Bizancjum, leżącego na końcu rzymskiej drogi Via Egnatia w 324 roku Konstantyn I Wielki założył nowe miasto i nazwał je Constantinopolis, Miasto Konstantyna. Współcześni mu nazywali miasto Nea Rome (Nowy Rzym). Konstantyn zbudował nowe mury (ukończone przez Konstantyna II), które objęły obszar miasta o powierzchni ok. 700 hektarów. Uroczysta inauguracja miasta odbyła się 11 maja 330 roku n.e. Za czasów Konstantyna prowadzono intensywne prace budowlane, m.in. powiększony został Hipodrom (arena miała 450 m długości), wzniesiono Pałac cesarski, budynek Senatu, łaźnie Zeuksippa oraz wytyczono nowe fora: Forum Augusteum, na którym stał Milion, złoty obelisk z podanymi odległościami do najważniejszych miast cesarstwa, Forum Konstantyna z centralną kolumną, na której stał posąg Apollina Heliosa z głową cesarza oraz Forum Taurus. W mieście istniały również Forum Bovis oraz Forum Arkadiusza. Fora łączyła główna, szeroka na 25 metrów, ulica Mese (ulica środkowa), flankowana po obu stronach kolumnadami, prowadząca aż do Złotej Bramy, za którą zaczynała się Via Egnatia. Przed Forum Bovis odbijało na lewo odgałęzienie Mese, prowadzące do Bramy Charyzjusza. Na północ od niej, w miejscu gdzie mury dochodziły do Złotego Rogu, leżała dzielnica Blecharny.

W 360 roku n.e. ukończono budowę Hagi Sophii, najsłynniejszej świątyni miasta, która stała się katedrą biskupa Konstantynopola. Od 359 roku n.e. miasto uzyskało urząd prefekta. W 362 n.e. cesarz Julian zbudował nowy Port Juliana, później nazwany Portem Zofii, imieniem żony cesarza Justyna II.

Dalszy rozwój Konstantynopola związany jest z rządami Teodozjusza I, który wybudował wielki port (port Teodozjusza) na południowym wybrzeżu miasta, wybrzeżu nad morzem Marmara, w pobliżu kościoła Akacjusza, i wytyczył Forum Teodozjusza, w linii ulicy Mese. W 413 roku, za panowania Teodozjusza II, zbudowano nową, podwójną linię murów obronnych, tzw. mury teodozjańskie, w odległości 1, 5–2 km na zachód od murów Konstantyna. Obszar między obu murami pozostał słabo zurbanizowany, a swoje miejsce znalazły tam największe cysterny na wodę, m.in. Aspara, Aetiosa i Mokiosa, kompleksy klasztorne, m.in. bazylika św. Jana Chrzciciela oraz wielkie założenia ogrodowe. Oblicza się, że wszystkie cysterny Konstantynopola mogły pomieścić 1, 5 mln metrów sześciennych wody pitnej. Poza cysternami zaopatrzenie miasta w wodę zapewniały liczne akwedukty, spośród których Akwedukt Walensa jest czynny do dziś.

Powierzchnia miasta chroniona murami wynosiła wtedy 1400 hektarów. W połowie V w. Konstantynopol liczył około 300-400 tysięcy mieszkańców i był już największym miastem śródziemnomorskiego świata.

Znaczenie miasta


W okresie późnego cesarstwa rzymskiego, głównie ze względu na strategiczne położenie na styku wielkich starożytnych szlaków handlowych, Konstantynopol był największym i najbogatszym ośrodkiem miejskim we wschodnim basenie Morza Śródziemnego. Miasto pozostawało stolicą wschodniej, greckojęzycznej części cesarstwa przez ponad tysiąc lat. Konstantyn Wielki wybudował na wzgórzu miasta uniwersytet, który obok Aten i Aleksandrii stał się nowym ośrodkiem nauki. Zwany był Kapitolem (Καπιτωλιον) i był umiejscowiony przy wielkim rynku (Forum Tauri), otoczony portykami. Wykładali tu między innymi: Akakios, Harpokration, Heliodor, Ammonios, Helladios, czy Syrianos; a także sofiści – Bemarchios, Zenon, Didymos, Kikokles, Gymnasios, Priscjan. Nie czyniono różnicy pomiędzy chrześcijanami a poganami w obsadzie kadry nauczycielskiej. Pensje wypłacano w naturze (zboże, oliwa). Od Konstantyna do Walensa dbano o zasoby biblioteki uniwersyteckiej, zatrudniając etatowych kopistów i antykwariuszy. Z profesorów filozofii znamy z imienia Temistiosa i Celsusa. W okresie swojego największego rozkwitu było ono najbogatszym i największym miastem Europy, które promieniowało swoją kulturą i dominowało nad życiem ekonomicznym w całym basenie Morza Śródziemnego. Zagraniczni wędrowcy oraz kupcy byli szczególnie pod wielkim wrażeniem piękna miejscowych klasztorów i kościołów. Wyjątkowy efekt wywoływała Hagia Sophia: rosyjski czternastowieczny podróżnik Stefan z Nowogrodu napisał: „Jeśli zaś chodzi o kościół Świętej Zofii, to ludzki umysł nie potrafi go ani pojąć ani też opisać”.

W V wieku miasto zapewniało obronę dla wschodnich prowincji starego Imperium Romanum przeciwko licznym barbarzyńskim inwazjom. Wysokie na 18 metrów mury, wybudowane za panowania Teodozjusza II (413-414 n.e.), były w praktyce nie do zdobycia dla barbarzyńców, którzy atakując znad dolnego Dunaju, znajdowali o wiele łatwiejsze cele na zachodzie. Miasto posiadało ponadto inne umocnienia, o których była mowa wyżej. Wielu naukowców uważa, iż ten system umocnień pozwolił na w zasadzie niczym nie zakłócony rozwój prowincji wschodnich cesarstwa, kiedy w tym samym czasie tak Rzym, jak i cały zachód upadły pod naporem barbarzyńców. Konstantynopol przetrwał po upadku Rzymu w 476 n.e. jeszcze blisko tysiąc lat i dopiero w 1453 roku dostał się w ręce Turków.

Źródła wykorzystane

  • Jonathan Harris, Constantinople: Capital of Byzantium, Londyn 2007
  • Mirosława Leszka, Teresa Wolińska (red.), Konstantynopol: Nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyjskim, 2011

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego finansowego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Portal IMPERIUM ROMANUM istnieje od 2004 roku i przez ten czas udało mi się zgromadzić mnóstwo materiałów na temat starożytnego Rzymu. Stronę wielokrotnie przerabiałem graficznie, aby maksymalnie dopasować nawigację do potrzeb internautów. Myślę, że udało mi się to w końcu osiągnąć. Od samych początków, na stronie głównej, znajdowała się moja własna myśl – według mnie znakomita: Na chwałę Cezara i Ludu Rzymskiego pójdź drogą zwycięstwa, drogą wielkiego Imperium! I to nią się kieruję przy tworzeniu strony.

kontakt@imperiumromanum.edu.pl | RSS | #imperiumromanum