Bitwa pod Alezją

(wrzesień 52 p.n.e.)

Zrekonstruowana część fortyfikacji w Alezji.
Autor: Milko Anselmi

Wódz rzymski Gajusz Juliusz Cezar, jako prokonsul Galii Przedalpejskiej w latach W latach 58-51 p.n.e. podbił całą Galię po kanał La Manche i Ocean Atlantycki. W międzyczasie podjął także próbę podbicia Brytanii i ziem za Renem, co spowodowało, że w samej Galii Rzymianie dysponowali mniejszymi siłami. Sytuację próbowali wykorzystać ambitni galijscy wodzowie, którzy w tym celu starali się zjednoczyć skłócone plemiona barbarzyńskie. Pierwsze próby były nieudane, lecz na początku 52 roku p.n.e. młody książę Arwernów – Wercyngetoryks ostatecznie zjednoczył siły. Stosując taktykę spalonej ziemi odniósł pewne sukcesy, przejściowo odcinając nawet główne siły Cezara w Galii Przedalpejskiej.

Wódz wojsk sprzymierzonych plemion galijskich, których powstanie wybuchło, wystawił do walki ogromną rzeszę żołnierzy, która sięgała blisko 200 tysięcy wojowników. Młody dowódca, po kolei zmuszał inne plemiona do buntu, co przyczyniło się do wybuchu ogólnego powstania w całej Galii, z wyjątkiem sprzymierzonych z Rzymem Eduów i innych pomniejszych plemion. Juliusz Cezar dowiedziawszy się o buncie, natychmiast wyruszył do poszczególnych obozów porozsiewanych po całej Galii, w celu zebrania armii. Mając do dyspozycji mniejszą, lecz bardziej doświadczoną armię, mógł szybciej reagować na wszelkie zagrożenia. Zdawał sobie sprawę, że ta wyprawa będzie dłuższa, więc potrzebował również większego zaopatrzenia. Plemiona sprzymierzone nie dosyłały mu żywności, albo ze strachu przed Wercygetoryksem, albo z jej braku.

Cezar rozpoczął swoją kampanię od zajmowania małych miasteczek i przejmowania zapasów. Po paśmie małych zwycięstw zaczęło brakować ziarna i pożywienia. Cezar zniechęcony, rozpoczął oblężenie Avaricum. Po długim oblężeniu zdobył miasto i splądrował je doszczętnie. Wódz galijski, Wercygetoryks, przez cały czas „siedział na ogonie” Cezara, atakując jazdą jego tylną straż.

Naukowcy przypuszczają, że miejscem bitwy była Mont-Auxois, niedaleko miasta Alise-Sainte-Reine.

Po upadku Avaricum Cezar skierował swoje wojsko na wzgórze Gergowii. Miasto jednak po długich walkach odparło wojska rzymskie i zmusiło je do odwrotu. Cezar atakowany jednocześnie od tyłu przez Eduów (którzy przeszli na stronę Galów), musiał połączyć się z Labienusem – dowódcą części swoich wojsk w walkach na wschodzie. Labienus miał opinię bardzo dobrego dowódcy, który jednak (później) zdradził Cezara i przeszedł w wojnie domowej na stronę Pompejusza.

Po połączeniu wojsk i zrekrutowaniu nowych żołnierzy Cezar wyruszył na wschód przeciwko Sekwanom i Lingonom. Wercyngetoryks pragnąc zniszczyć wojska rzymskie w czasie marszu zastawił pułapkę, która dla niego na nieszczęście nie zakończyła się sukcesem. Wojska Cezara odparły rywala i zmusiły go do odwrotu. Zniechęcony galijski dowódca wycofał się do Alezji (dzisiejsze wzgórze Auxois – około 30 kilometrów na zachód od dzisiejszego Dijon), by tam odpocząć i odnowić siły armii. Jednak nie spodziewał się, że Cezar pójdzie w krok za armią Galów i otoczy jego armię w mieście. W ten sposób rozpocząć się miała długa blokada Alezji.

Siły rzymskie

Siły galijskie

Dowództwo: Juliusz Cezar

Siły rzymskie wynosiły blisko 60 tysięcy żołnierzy (12 legionów wraz z jazdą i auxiliaries). Jeśli zaś chodzi o jazdę mogła ona wynosić od 1000 do 1500 jeźdźców, gdyż Cezar zrekrutował dodatkowy oddział 500 germańskich konnych w Germanii.

Dowództwo: Wercyngetoryks i Commius

Siły wynosiły około 80 tysięcy żołnierzy pod osobistym dowództwem Wercyngetoryksa oraz 120-250 tysięcy wsparcia. Jazda Galów była większa pod względem liczebości i mogła wynosić około 4 tysięce. Według danych Plutarcha siły wsparcia wynosić mogły nawet 300 tysięcy ludzi. Według współczesnych danych mogły one wynieść około 100 tysięcy.

Oblężenie


Twierdza Alezja leżała na wysokim wzgórzu w widłach rzek Lutosa i Osera, praktycznie niedostępna dla nacierających wojsk. Dlatego Cezar zdecydował się na długotrwałe oblężenie i zmuszenie głodem obrońców do kapitulacji. Tak opisuje twierdzę i fortyfikacje Rzymian sam Cezar:

Samo miasto leżało wysoko na wzgórzu, tak że oczywiście tylko przez oblężenie można było je zdobyć. Podnóże wzgórza oblewały z dwu stron dwie rzeki. Przed miastem rozciągała się równina długości około trzech tysięcy kroków; z wszystkich pozostałych stron miasto opasywały różnej wysokości wzniesienia, ciągnące się w niezbyt wielkiej od niego odległości. Cały ten teren pod murem, a ta część wzgórza była skierowana ku wschodowi, wypełniły były siły zbrojne Gallów i przeciągnęły tu rów oraz zaporę wysokości sześciu stóp. Obwód tych umocnień, które zostały rozpoczęte przez Rzymian, wynosił 10 000 kroków. W odpowiednich miejscach założono osiem obozów i wystawiono dwadzieścia trzy placówki; na placówkach tych stały za dnia straże, aby nie doszło do niespodzianego wypadu; również nocą obsadzały je warty i wzmocnione załogi.

Gajusz Juliusz Cezar, O wojnie galijskiej, VII 69

Cezar rozpoczął oblężenie od okrążenia miasta z każdej strony wałem o wysokości 4 metrów. Linia fortyfikacji wynosiła 17 kilometrów co było ogromnym wyczynem konstrukcyjnym legionistów. Podczas gdy pracujący tworzyli okopy i obozy, jazda i siły pomocnicze patrolowały i ochraniały miejsce robót. Linia fortyfikacyjna była poprzedzielana 23 fortami połączonymi wałem i fosą. Zanim pierścień się zamknął Wercyngetoryks rozkazał niektórym ze swojej jazdy wrócić do swoich plemion i zebrać potężną armię, która mogłaby przybyć i pokonać wroga. Obrońcy mieli zapas żywności na 30 dni, co dawało im szansę na długi opór. Gdy Cezar dowiedział się o planach Wercyngetoryksa natychmiast wysłał posiłki do wzmacniania niedokończonych odcinków, które miały wysokość zaledwie dwóch metrów lub mniej.

Fortyfikacje w Alezji.
Autor: Prosopee | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Jeździe udało się jednak wymknąć z pierścienia, co było dla Cezara dużym powodem do zmartwienia, gdyż mógł się spodziewać jednocześnie ataków z zewnątrz i wewnątrz. Rozkazał zbudować także zewnętrzny pierścień do obrony przed agresorem z zewnątrz. Fortyfikacje obronne rzymskich legionów były naprawdę oszałamiające. Miasto otoczone było 6 metrowym rowem. Główny ziemno-drewniany wał był oddalony o około 400 kroków od fosy i chroniony przez dwa dodatkowe rowy, każdy o szerokości 4, 5 metra, przy czym wewnętrzny zalany był wodą. Sam wał miał prawie 4 metry wysokości, na jego szczycie biegł chodnik, a co 24 metry rozmieszczono wieżyczki. Od frontu w równych rzędach powbijano zaostrzone pale, za nimi znajdowały się rzędy mniejszych pali ukrytych w jamach, a jeszcze dalej rzędy żelaznych ostrzy przymocowanych do drewnianych bali zakopanych w ziemi. Wznoszenie fortyfikacji pod Alezją było ogromnym przedsięwzięciem. Wercyngetoryks próbował przeszkodzić w pracach, jednak jego ataki były odpychane. Tymczasem plemiona powiadomione o oblężeniu wysłały na odsiecz armię znacznie przewyższającą wojska Cezara. Sam rzymski generał mówi o 250 tysiącach piechoty i 8000 jazdy, co jednak jest troszkę zawyżoną liczbą. Na pewno jednak nie da się ukryć, że armia powstała w celu uwolnienia Wercyngetoryksa, była ogromna.

Zaznaczenie okrągłe ukazuje słaby odcinek w liniach rzymskich umocnień.

Gdy oblężenie się przedłużało dowódca wojsk galijskich postanowił wyrzucić wszystkich niezdolnych do walki, w tym kobiety i dzieci za miasto. Zapasów żywności było mało, a osoby niebiorące udziału w walkach były niepotrzebnie karmione. Cezar nie pozwolił przepuścić „wyrzutków”, w wyniku czego wypędzeni ginęli między dwoma obozami.

Wkrótce na horyzoncie na przeciwległym wzgórzu pojawiła się ogromna armia galijska pod dowództwem Commiusa (król Atrebatów), przybyła w celu ratowania towarzyszy. Rozbiła o milę od Rzymian obóz, a na drugi dzień przystąpiła do ataku. Tak sytuację opisuje Cezar:

Tymczasem Kommiusz i pozostali wodzowie, którym zostało powierzone naczelne dowództwo, przybyli z wszystkimi siłami pod Alezję i po obsadzeniu wyniosłego wzgórza zajęli stanowiska nie dalej niż tysiąc kroków od naszych umocnień. Następnego dnia, po wyprowadzeniu z obozów jazdy, zapełnili całą tę równinę, o której wspominaliśmy, że rozciągała się na długość trzech tysięcy kroków, a oddziały piesze ustawili na wyżej położonych stanowiskach oddalonych od tego miejsca. Z Alezji roztaczał się widok na tę równinę. Na widok tych posiłków oblężeni poczęli się zbiegać; wymieniali wzajemnie życzenia i wszystkich ogarnęła radość. Wyprowadziwszy więc wojsko zajęli stanowiska przed miastem i zaczęli najbliższy rów zarzucać faszyną i zasypywać ziemią oraz gotować się do wypadu i wszelakich zdarzeń.

Gajusz Juliusz Cezar, O wojnie galijskiej, VII 79

Wercyngetoryks zobaczywszy, że jego towarzysze walczą od zewnątrz, przypuścił atak na formacje rzymskie od wewnątrz, każąc zasypać szeroką fosę przed umocnieniami Rzymian. Cezar podzielił armię, po czym wysłał jazdę w celu zajęcia galijskich jeźdźców. Oba ataki zostały odparte. Armie Galów poniosły ciężkie straty. Następny dzień był spokojny, gdyż Galowie szykowali drabiny i narzędzia do ataku na fortyfikacje. W nocy po ukończeniu budowy, trębacz galijski odtrąbił atak na pozycje wroga. Walka była zaciekła, a w ciemnościach wielu żołnierzy galijskich powpadało na pale i żelazne pułapki. Skorpiony umieszczone na rzymskich fortach celnie wystrzeliwały Galów. Po stronie Rzymian również było wielu poległych, jednak atak został odparty.

Zrekonstruowana twierdza pod Alezją. W twierdzy z powodu głodu zaczęło dochodzić do aktów kanibalizmu. Z czasem obrońcy wypuścili z twierdzy osoby, które nie walczyły, skazując je tym samym na powolną śmierć pomiędzy fortyfikacjami Cezara i Wercyngetoryksa.
Autor: Milko Anselmi | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Następnego ranka kolejny atak został skierowany na słabszy odcinek umocnień, który znajdował się na równinie, niedającej dobrej pozycji do obrony. Wielu Galów rzuciło się na tę część frontu. Przeciwko 60.000 ludzi broniły się zaledwie dwa legiony wspierane przez oddziały pomocnicze i jazdę. Cezar zdawał sobie sprawę, że jeżeli Galowie przedrą się przez fortyfikacje i dostaną do środka, będą mogli wyrżnąć wszystkich bez problemu.Wyruszył więc w gorący punkt wydarzeń podsycając wiarę w walczących i sam dobywszy miecza walczył jak zwykły piechur. Wysłał także dodatkowe kohorty na pomoc obrońcom. Niektórym Galom udało się przedrzeć przez wały. Zaczęli rozkopywać umocnienia, nie zdając sobie sprawy, że od tyłu zaczyna ich atakować kilka kohort naraz. Zostali wyrżnięci w pień, a reszta atakujących została zaatakowana przez jazdę od tyłu co wywołało popłoch i ucieczkę do miasta. Galowie zostali i tym razem odrzuceni przez piechotę Cezara wspieraną przez jazdę germańską (rzekomo wpadli w panikę na widok czerwonego płaszcza Cezara, który osobiście interweniował w bitwie).

Następnego dnia do obozu przybyli dyplomaci z żądaniem bezwarunkowej kapitulacji. Wercyngetoryks został pojmany, a wielu jego żołnierzy stracono. Ta tę sytuację opisuje Cezar:

Następnego dnia Wercyngetoryks, zwoławszy zgromadzenie, oświadczył, że „podjął się tej wojny nie dla osobistych korzyści, ale dla wspólnej wolności, a ponieważ trzeba poddać się losowi, oddaje im siebie dla dwu możliwości, albo będą woleli przez jego śmierć dać Rzymianom zadośćuczynienie, albo przekazać go im żywcem”. Wyprawiono do Cezara posłów w tej sprawie. Rozkazał wydać broń, naczelników plemiennych przyprowadzić. Sam zasiadł na umocnieniach przed obozem: tutaj przyprowadzono wodzów; Wercyngetoryksa wydano, broń złożono. Eduów i Arwernów zachował, żeby mógł przez nich odzyskać plemiona, z pozostałych jeńców poszczególne osoby porozdzielał jako zdobycz pomiędzy całe wojsko.

Gajusz Juliusz Cezar, O wojnie galijskiej, VII 89

Juliusz Cezar mógł świętować swój wielki triumf oraz praktycznie ogłosić zdławienie wielkiej rebelii.

Scena z serialu „Rzym” ukazująca moment poddania się wodza Galów – Wercyngetoryksa. Został on wydany Cezarowi przez współplemieńców i zmuszony do wzięcia udziału w jego triumfalnym wjeździe do Rzymu w 46 roku p.n.e. Prawdopodobnie po 6 latach niewoli został uduszony, co było częstą praktyką w stosunku do jeńców i zakładników w Rzymie.

Konsekwencje


Późniejszy dożywotni dyktator, Juliusz Cezar, zorganizował cztery triumfy. W najważniejszym z nich wziął udział sam Wercyngetoryks, więziony w klatce niczym dzikie zwierzę. Później został uduszony. Po dziś dzień wódz galijski jest uważany za bohatera narodowego Francji.
Autor: Euthman | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

W wyniku tej bitwy, zakończyło się jedno z największych powstań, jakie kiedykolwiek wybuchło na terenach Galii. Do niewoli trafiło blisko milion ludzi, dowódca galijski Wercyngetoryks trafił do więzienia na kilka lat (Wercyngetoryks uznał swą klęskę i ofiarował się za swój lud), by potem w triumfie Cezara w Rzymie zostać uduszonym. To zwycięstwo miało ogromny wpływ a dalsze losy Galii. Mimo kolejnego buntu w 51 roku p.n.e., z którym Cezar poradził sobie szybko, nigdy już nie doszło do takiego wielkiego buntu (może z wyjątkiem tego w czasie upadku Imperium). Eduowie i sojusznicy rzymscy, którzy się mu sprzeciwili zostali łagodnie potraktowani. Zawarto także porozumienie z naczelnikami plemion galijskich o umiarkowanych trybutach na rzecz Rzymu

Przez ponad cztery stulecia Galia była jedną z najważniejszych, najbardziej „zromanizowanych” i najbogatszą, obok Egiptu, prowincją Imperium Rzymskiego. Cezar zdławieniem rebelii i podbojem Galii dowiódł wielkiego kunsztu wojennego oraz potwierdził, że szczęście wciąż mu sprzyjało.

Jednak najwięcej na wojnie skorzystał sam Cezar. Pokonanie potężnej armii barbarzyńców przyniosło mu w Rzymie sławę. Pogromca Galów miał za sobą całkowicie oddaną armię weteranów, którzy na całej tej awanturze nieźle się wzbogacili. Nie można jednoznacznie stwierdzić w jakim stopniu sukcesy odniesione w Galii przyczyniły się do rozbudzenia ambicji Cezara, ale nie ulega wątpliwości, że bez zwycięstwa pod Alezją nie byłoby Rubikonu. Alezję można traktować jako jeden z etapów na drodze Rzymu od republiki do cesarstwa.

Źródła wykorzystane

  • Gajusz Juliusz Cezar, Wojna galijska
  • Krawczuk Aleksander, Gajusz Juliusz Cezar, Warszawa 1972
  • Markale Jean, Wercyngetoryks, Warszawa 1988
  • Romański Tomasz, Alezja 52 p.n.e., Warszawa 2006
  • Walter Gerard, Cezar, Warszawa 1983

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego finansowego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Portal IMPERIUM ROMANUM istnieje od 2004 roku i przez ten czas udało mi się zgromadzić mnóstwo materiałów na temat starożytnego Rzymu. Stronę wielokrotnie przerabiałem graficznie, aby maksymalnie dopasować nawigację do potrzeb internautów. Myślę, że udało mi się to w końcu osiągnąć. Od samych początków, na stronie głównej, znajdowała się moja własna myśl – według mnie znakomita: Na chwałę Cezara i Ludu Rzymskiego pójdź drogą zwycięstwa, drogą wielkiego Imperium! I to nią się kieruję przy tworzeniu strony.

kontakt@imperiumromanum.edu.pl | RSS | #imperiumromanum

Mobile ON