Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Pertynaks

(1 sierpnia 126 - 28 marca 193 n.e.)


Pertynaks

Imiona

Publius Helvius Pertinax

Panował jako

Imperator Caesar Publius Helvius Pertinax Augustus

zaliczony w poczet bogów

Czas panowania

1 stycznia 193 – 28 marca 193 n.e.

Urodzony

1 sierpnia 126 n.e.

Zmarły

28 marca 193 n.e.

Moneta Pertynaksa

Pertynaks urodził się dnia 1 sierpnia 126 roku n.e. jako Publiusz Helwiusz Pertynaks. Jego ojcem był Helvius Successus, wyzwoleńec z Ligurii, handlarz drewnem. Matką z kolei była Flawia Titiana.

Początkowo Pertynaks pracował jako nauczyciel gramatyki, jednak z czasem zdecydował się na karierę w wojsku. Był dowódcą wojskowym. Jako centurion, a później dowódca kohorty odznaczył się w walkach z Partami w Syrii, następnie walczył w Brytanii oraz nad Dunajem, gdzie w czasie wojen markomańskich był dowódcą jazdy. Dowodził siłami skierowanymi na Wschód do stłumienia buntu Awidiusza Kasjusza, który ogłosił się cesarzem w 175 roku n.e. W tym roku dano mu w dowództwo legion, a później namiestnictwo Mezji, Dacji, a następnie Syrii. Wrócił do Rzymu w okresie panowania Kommodusa. W 185 roku n.e. objął namiestnictwo Brytanii, potem Afryki, a później uzyskał urząd prefekta Rzymu. Jego zasługi docenił cesarz Marek Aureliusz, obdarzając go godnością konsula. Był kolejno namiestnikiem Mezji, Dacji, Syrii, Brytanii i Afryki, a także senatorem. W momencie zamachu na cesarza Kommodusa był prefektem miasta w Rzymie. Pertynaks był przykładem osoby ambitnej i zdobywającej kolejne szczeble kariery rzymskiego polityka. Własnym wysiłkiem osiągnął w końcu także imperium.

Panowanie


Dnia 1 stycznia 193 roku n.e., po śmierci Kommodusa, ciesząc się poparciem ludu rzymskiego i armii prowincjonalnych, został obwołany cesarzem. Po zamachu na Kommodusa przybyli do niego buntownicy, którzy obwołali go cesarzem. Pertynaks nie miał ochoty przyjmować tytułu cesarza, lecz za namową członków senatu ustąpił. Jego wybór chłodno przyjęli cały Senat (nowy cesarz był homo novus) i pretorianie (przyzwyczajeni do swobody i bezkarności). Panował jako Caesar Publius Helvius Pertinax Augustus.
Pertynaks starał się nawiązać do polityki Hadriana a nawet Oktawiana, próbując poprzez szereg reform społecznych i ekonomicznych doprowadzić do odrodzenia warstwy średniej ludności cesarstwa i zapełnić skarb cesarski (m.in. przez licytację majątku). Pierwsze decyzje nowego cesarza rehabilitowały ludzi skazanych w okresie rządów Kommodusa, a donosicieli skazywały na banicję. Pertynaks przywrócił lex Hadriana de rudibus agris (ustawa ta pozwalała każdemu uprawiać ziemię w Italii, która leży odłogiem).

Przede wszystkim wydał zarządzenie, że wszelką ziemię w Italii i w prowincjach, która nie jest uprawiana i zupełnie leży odłogiem, każdy może zajmować, ile tylko zechce, choćby była i własnością cesarza; kto taką ziemią się zajmie i doprowadzi ją do stanu uprawnego, będzie jej właścicielem.

Herodian, II, 6.

Ponadto Pertynaks zniósł cła i opłaty portowe wprowadzone przez Kommodusa, starał się ożywić handel i dbać o interesy konsumentów. Prowadził skromny i oszczędny tryb życia, ograniczył wydatki na dwór, zwolnił część służby, wystawił na sprzedaż gladiatorski rynsztunek swojego poprzednika.

Domeny cesarskie zabronił rejestrować na swoje nazwisko, oświadczywszy, że nie są one prywatną własnością każdorazowego cesarza, lecz publicznym majątkiem państwa rzymskiego.

Wprowadził zatem rozróżnienie między osobistym majątkiem cesarza i jego rodziny, a dobrami koronnymi, ostającymi do rozporządzenia każdorazowego cesarza jako spadek po dawnych cesarzach.
Senatorowie zarzucali mu z tego powodu skąpstwo, ich niezadowolenie wzmogło także wprowadzenie opłat za zwrot majątków zagrabionych przez Kommodusa.

Wszystkie opłaty, jakie poprzednio za tyranii Komodusa wymyślono dla pomnożenia dochodów pieniężnych, pobierane nad brzegami rek, w portach miast i przy podróżowaniu drogami zniósł (…)

Z kolei pretorianie mieli cesarzowi za złe próby przywrócenia dyscypliny. Nie pomogła nawet obietnica darów dla gwardii w wysokości 12 tysięcy sestercji na głowę.
W II (3, 1.) księdze Herodiana mamy ciekawą informację odnośnie zachowania żołnierzy przed objęciem przez niego władzy:

Żołnierzom bowiem nakazał wystrzegać się od wszelkich czynów brutalnych w stosunku do obywateli, zabronił im nosić w rękach topory i bić kogokolwiek z przechodniów (…)

Śmierć


Ostatecznie dnia 28 marca 193 roku n.e., po niespełna trzech miesiącach rządów, pretorianie (prawdopodobnie w porozumieniu z senatem) zamordowali Pertynaksa i urządzili przetarg na urząd cesarza. Tytuł uzyskał Didiusz Julianus płacąc członkom gwardii po 25 tysięcy sestercji.

Pertynaks był jednym z pięciu niemal równocześnie panujących cesarzy-pretendentów. Byli to: w Rzymie Didiusz, Julian (po śmierci Pertynaksa wybrany przez pretorianów), Septymiusz Sewer wysunięty przez legiony naddunajskie, Pesceniusz Niger w prowincjach wschodnich i Klodiusz Albin w Brytanii. Mówi się o tym okresie także jako „Roku pięciu cesarzy”.

Jako oficjalny mściciel Pertynaksa wystąpił Septymiusz Sewer, który na czele legionów naddunajskich ruszył na Rzym. Didiusz został zabity, a pretorianie rozbrojeni przez żołnierzy Septymiusza i rozpuszczeni. Nowy cesarz urządził uroczysty pogrzeb Pertynaksa i ogłosił jego deifikację (Pertynaks został zaliczony w poczet bogów jako Divus Pertinax), chcąc podkreślić zamiar kontynuowania programu reform.

Źródła wykorzystane

  • Iwaszkiewicz Piotr, Łoś Wiesław, Stępień Marek, Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, Warszawa 1998
  • Krawczuk Aleksander, Poczet cesarzowych Rzymu, Warszawa 2001
  • Krawczuk Aleksander, Poczet cesarzy rzymskich, Warszawa 2004
  • Zdjęcie monety: Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego finansowego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!