Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Wulgaryzmy w starożytnym Rzymie


Przekleństwa, obelgi, bluźnierstwa oraz wulgaryzmy nie są domeną wyłącznie współczesnego języka. W epoce antycznej i czasach rzymskich potomkowie „wilczycy” powszechnie używali w rozmowach, a rzadziej w utworach słownictwo uważane za nieprzyzwoite.

Fresk z Pompejów ukazuje nam boga Merkurego z olbrzymim penisem (sopio).

Wulgaryzmy częściej pojawiały się w mowie niżeli na piśmie. W utworach literackich znamy następujące przypadki użycia wulgaryzmów:

  • pisarze: poeci satyryczni, zwłaszcza Katullus i Marcjalis. Ponadto Horacy w swoich wczesnych poematach. Innym typem utworów były „Priapeia”, dedykowane bogu Priapowi, rzymskiemu bóstwu płodności, zapewniającego urodzaj.
  • mówcy i prawnicy: np. Cyceron w Epistulae ad Familiares („Listy do Moich Przyjaciół”).
  • medyczne, zwłaszcza weterynaryjne, teksty stosujące wyrazy anatomiczne, które z czasem miały formę obraźliwą.
  • graffiti i inskrypcje pisane na murach Pompejów i Herkulanum.

Słownictwo:

  • Mentula, verpa lub cunnus – penis
  • Colei – jądra
  • Cunnus – cipka
  • Landica – łechtaczka
  • Culus – anus
  • Merda – kał
  • Futuere – stosunek płciowy
  • Futuo – pieprzyć
  • Cevere lub crisare – pierwsze odnosi się zapewne do ujeżdżania członka lub seksu analnego dla osoby pasywnej, a drugie do pieprzenia.
  • Cacare – wysrać
  • Pedo, pedere, pepedi (lub pepidi) – pierdzieć
  • pelusia magna! – „panienka!”; obraźliwe wobec mężczyzn
  • Mingere lub meiere – sikać
  • cinaede, pathice, sceleste, perfide, barbare, inepte – słowa podkreślające powolność, brak umiejętności, tchórzostwo, słabość

Choć każdy tekst wypowiedziany w łacinie brzmi dostojnie, należy otwarcie stwierdzić, że Rzymianie znali bardzo wiele wulgaryzmów i chętnie ich używali. I nie chodzi tu o łaciński odpowiednik słowa „krzywa”, z którego powodu sami wulgaryzmy nazywamy „łaciną”. W prawdziwej, starożytnej łacinie spotkać można było liczne wulgaryzmy, nawiązujące do czynności seksualnych. Kto by pomyślał, że dostojni Rzymianie w togach lubowali się w tekstach takich jak słynny utwór Katullusa, pt.: Pedicabo vos et irrumabo….

Co zaś się tyczy prostytucji – najbardziej rozpowszechnionym określeniem na prostytutkę było: scortor, scortari, które występuje głównie u Plauta. Określenie to może pochodzić od słowa scorteus („wykonane ze skóry”). Prostytutki określano także jako meretrix („zarobczyni”) lub lupa („wilczyca”). Burdel nazywany był lupanar. Słowo prostituo oznaczało „wystawiać na sprzedaż”.

Przykład rzymskiego graffiti na ścianie w Pompejach.
Image credit: Flickr user Roller Coaster Philosophy

Graffiti rzymskie


Kiedy w roku 79 n.e. Pompeje i Herkulanum zostały zniszczone przez wybuch wulkanu Wezuwiusza, nikt nie spodziewał się, że cokolwiek jest w stanie tam przetrwać. Jak się jednak okazało po wielu latach popiół wulkaniczny świetnie zachował pozostałości świata rzymskiego. Archeologowie po dziś dzień odkrywają zadziwiające napisy, inskrypcje i graffiti pozostawione przez Rzymian na murach. Wiele z nich udowadnia nam, że Rzymianie nie byli jedynie światłymi i kulturalnym mówcami.

Przykładowe graffiti rzymskie


Philiros spado

  • „Phileros jest eunuchem”

Lucius Pinxit

  • „Lucjusz to napisał”

Apollinaris, medicus Titi Imperatoris hic cacavit bene

  • „Apollinaris, lekarz cesarza Tytusa, miał tutaj dobre sranie”
  • opis: napis na ścianie ustępu Casa della Gemma w Herkulanum

Oppi, emboliari, fur, furuncle

  • „Opiuszu, jesteś błaznem, złodziejem i zwykłym oszustem”

Miximus in lecto. Faetor, peccavimus, hospes. Si dices: quare? Nulla matella fuit

  • „Mamy mokre łóżko. Przyznaję, byliśmy w błędzie, mój gospodarzu. Zapytasz, dlaczego? Nie było nocnika”
  • opis: znaleziono w karczmie.

Virgula Tertio su: Indecens es

  • „Virgula do Teritusa: Jesteś niedobrym chłopcem”

Epaphra, glaber es

  • „Epaphra, jesteś łysy”

Vatuan aediles furunculi rog

  • „Drobni złodzieje żądają wyboru Vatii jako edyla”
  • opis: „adele” był to wybieralny oficjel, który nadzorował targi i lokalną milicję.

Suspirium puellam Celadus thraex

  • „Celadus sprawia, że dziewczyny jęczą”

Admiror, O paries, te non cecidisse, qui tot scriptorium taedia sustineas

  • „Zastanawiam się, Ściano, że jeszcze się nie zawaliłaś i potrafisz zdzierżyć te wszystkie zapiski”
  • opis: popularny zapis; często pojawia się na ścianach, w różnych miejscach.

Źródła wykorzystane

  • Adams James N., Seksualizmy łacińskie
  • Alberto Angela, Pompeje. Trzy ostatnie dni, Warszawa 2017
  • Corpus Inscriptionum Latinarum
  • Graffiti from Pompeii
  • Tucker T. G., Etymological Dictionary of Latin

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów