Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Pieprz w starożytnym Rzymie


Martwa natura ukazująca kosz owoców i wazy
Martwa natura ukazująca kosz owoców i wazy

Lukullusowe uczty są jednym z najbardziej charakterystycznych tematów związanym z kulturą starożytnego Rzymu. Jednak nie mogłyby się one odbywać bez najważniejszej i najściślej związaną z historią ludzkości przyprawą – pieprzem czarnym. Stosowano go zarówno jako lek na wszystkie choroby, przyprawy jak i waluty.

Początki


Historia wykorzystania pieprzu jest zdecydowanie starsza niż cywilizacja rzymska. Już 4000 lat temu był on bardzo ważnym towarem eksportowym subkontynentu indyjskiego. Jednak najstarsze dowody dotyczące stosowania tej rośliny przez człowieka związane są z kulturą Hoà Bình (Wietnam) – 7000 lat p.n.e., a najstarsze zapiski dotyczące handlu pieprzem czarnym pochodzą z Indii z 400 roku p.n.e.. Za najstarszy ślad stosowania pieprzu czarnego uznaje się fragmenty pieprzu czarnego, które zostały znalezione w mumii Ramzesa II (faraon ten umarł w 1213 r. p.n.e.).

Pierwsze próbki pieprzu Rzymianie zdobyli po podbiciu Syrii i Azji mniejszej. Aż do czasów Oktawiana Augusta (63 p.n.e.-14 n.e.) produkty luksusowe pochodzące z Indii były przewożone do Rzymu za pośrednictwem Arabów i Egipcjan. Do najważniejszych towarów pochodzących z tego kraju należały: indyjskie tygrysy, papugi, perły, imbir, cynamon i właśnie pieprz

Sekret podróży do Indii


Kluczem do bezpośredniego importu pieprzu z Indii okazał się grecki handlarz mieszkający w Egipcie – Hippalus. Znał on sekrety drogi morskiej do wybrzeża Malabarskiego (współczesna Kerala), i szacował, iż podróż w obie strony może trwać krócej niż rok (do tej pory pieprz był transportowany za pomocą wielbłądów drogą morską). Kluczem do tak szybkiej podróży do Indii okazało się wykorzystanie wiatrów – monsunów.

Pierwsza podróż Hippalusa miała miejsce w 45 lub 47 n.e.. Początkowo podróże rozpoczynały się w Ocelum, a kończyły w Muziris. W czasach Pliniusza Starszego (23 n.e.-79 n.e.) ze względu na plagę piratów, zmieniono cel podróży na Nelcyndę. Statki zaczęły wypływać z portu z Egiptu wczesnym latem i dzięki pomyślnym wiatrom dopływały do Indii w 40 dni. Po wymianie towarów w grudniu lub na początku stycznia, rozpoczynano drogę powrotną. Także w tym wypadku najważniejszy był układ wiatrów: północno-wschodni monsun (przez Pliniusza nazywany Volturnus), oraz południowo-wschodni, występujący na morzu czerwonym. Najczęściej podróż w jedną stronę z Italii do portu w Malabarze trwała ok. 114 dni. Jednak nie każda wyprawa kończyła się sukcesem. Jeden z podróżników – Eudoxos, jak podaje Pliniusz, pod wpływem wiatrów opłynął Afrykę i dopłynął do Hiszpanii! Oficjalnie tego wyczynu dokonał w 1498 r. Vasco da Gama. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku Diogenesa, jednak on wylądował w środkowej Afryce.

Martwa Natura z domu Julii Felix (Pompeje) po lewej stronie widać moździerz z brązu. Tego typu stosowano do mielenia pieprzu.

Zmiany w ekonomii


Dzięki tym odkryciom cena pieprzu znacznie spadła, a przyprawa ta przestała być uznawana za towar luksusowy. Za czasów Pliniusza Starszego (23 n.e.-79 n.e.) libra pieprzu czarnego (peperi) kosztowała 1 denar, białego 7 denarów, a długiego (peperi makron) 15 denarów (1 funt rzymski = 323 g; 1 denar odpowiada 15,3 g srebra). Nowa, niższa cena spowodowała, iż wkrótce przyprawa ta stała się najważniejszym surowcem pochodzenia roślinnego, który był importowany spoza cesarstwa.

Za czasów cesarza Domicjana (51-96 n.e.) w Rzymie wybudowano specjalne publiczne magazyny do przechowywania pieprzu i innych przypraw. Zwane było horrea piperataria. W tych pomieszczeniach mielono pieprz w specjalnych młynach (molae piperatariae), bądź moździerzach, a następnie sprzedawano w papirusowych torebkach na Vicus unguentarius – ulicy, na której handlowano aromatycznymi surowcami, lekami i perfumami. Innymi miejscami handlu tym drogocennym surowcem były ulice: Via Sacra oraz Vicus Turarius; sprzedawców nazywano Seplassiari bądź Unguentarii.

Od czasów starożytnych pieprz czarny i pieprz długi są importowane z Malabaru (Indie). Fotografia autora.

Nie tylko przyprawa


W najsławniejszej książce kucharskiej starożytności – De re coquinaria libri decem (o sztuce kulinarnej ksiąg dziesięć obok miodu, liści laurowych i kolendry, pieprz był najbardziej istotną przyprawą (występował w ponad 80% receptur). Do niektórych z tych przepisów należą: Pullum Numidicum (kurczak po numidyjsku), Pullus Vardanus (kurczak a la Warus), czy Porcellum Flaccianum (prosię a la Flakkus).

Rzymski botanik i lekarz pochodzenia greckiego, żyjący za czasów Nerona – Pedanios Dioskurydes (40-90 n.e.) jest autorem najważniejszej księgi dotyczącej ziołolecznictwa czasów starożytnych – De materia medica (o surowcach leczniczych). Zawarł w niej informacje, iż biały pieprz jest doskonały do leczenia chorób oczu, ugryzień przez węże, czy przygotowywania antidotów. Czarny pieprz, według wspomnianego autora, miał służyć jako lek moczopędny, leczący zapalenie gardła, środek rozgrzewający i przeciwgorączkowy. Dodatkowo zauważył, iż najlepszy smak ma czarny pieprz i najlepiej nadaje się do robienia sosów.

Autor: Aleksander K. Smakosz | www.gulosus.pl

Źródła wykorzystane

  • Apicjusz, O sztuce kulinarnej ksiąg dziesięć, Toruń, 2012
  • Matthew Cobb, Black Pepper Consumption in the Roman Empire, Journal of the Economic and Social History of the Orient, 61(4), 519–559, 2018
  • Kongandra Thammu Achaya, Indian food: a historical companion, New Delhi, 1994
  • Dioscorides, De materia medica, Johannesburg, 2000

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów