Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Koty w starożytnym Rzymie


Mozaika z Domu Fauna

Udomowione koty przybyły do ​​Rzymu ze starożytnego Egiptu. Ze względu na stosunkowo późny podbój Egiptu przez Rzymian kot egipski pojawił się późno w Europie.

Powszechnie przyjmuje się, że koty były najpierw udomowione w Egipcie i Mezopotamii i, że przybyły do Europy poprzez handel lub towarzyszenie podróżnikom do Rzymu i innych regionów.

Definicja kota


Nagrobek. Dziecko, trzymające kota4.

Niestety w tekstach wielkich rzymskich klasyków Plauta, Katullusa, Wergiliusza, Horacego, Petroniusza czy Lukana nie odnajdziemy nazwy kota po łacinie – po prostu tego słowa nie było. Pojawiło się ono dopiero w IV wieku n.e.

Starożytny pisarz Palladius1 podkreśla, że cattus był bardzo dobry do łapania kretów w zaroślach2. Później nazwa cattus była używana jako przymiotnik dla kogoś, kto był bystry.

Domowe koty pojawiają się również na nagrobkach m.in. Calpurnia Felicla3.

Archeologiczne wynalazki


W Pompejach liczba wykopanych kości kotów jest rzeczywiście bardzo mała. Sugeruje się, że w Pompejach przed 79 r.n.e. nie było jeszcze mody na trzymanie kotów jako zwierząt domowych, choć może ta już się zaczęła w Rzymie. Znacznie większą liczbę kości kotów można znaleźć w późniejszych osadach archeologicznych w Neapolu. A jednak obecność kości kotów z wykopalisk do połowy IV wieku n.e. w całym imperium pokazuje jak koty były upowszechnione.

Stosunek do kotów w antycznym Rzymie


W Rzymie ptaki i psy były bardziej popularne niż koty. Rzymianie szanowali jednak zdolności kotów domowych do łapania myszy (także w tym celu hodowano łasice), ale także postrzegali je jako egzotyczne i święte zwierzęta.

Kojarzyli kota z wolnością i boskością, więc kot był jedynym zwierzęciem, które mogło swobodnie przemieszczać się po świątyni.

Libertas (rzymska bogini wolności) była często przedstawiana z kotem u jej stóp. Kojarzono też koty z rzymską boginią Dianą, boginią łowów. Jedna historia opowiada o tym, jak Diana, uciekając od Tyfona, przekształciła się w kota5.

Również istnieje hipoteza, że koty były postrzegane przez Rzymian głównie, jako zabójcy myszy i szczurów w domach, sklepach i budynkach publicznych i, że zaczęto je uważać za zwierzęta domowe.

Koty towarzyszyły także rzymskim legionom, a ich wizerunki były umieszczane na tarczach i proporcach.

Mozaika w Pompejach.

Koty w starożytnych bajkach


Rzymski poeta i twórca pierwszego łacińskiego zbioru bajek, Fedrus napisał dwie bajki, w których wspomniane są koty.

(Librus Secundus, IV) Orlica, kotka i dzik

„Orlica gniazdo na dębie uwiła,
poniżej, w dziupli, kotka miot złożyła,
locha potomstwo ‒ w dole, przy korzeniach.
Współegzystencję tę z losu zrządzenia
kotka zniszczyła przez kłamstwa, knowanie.
Orlicy rzekła: „Nic z was nie zostanie!
Śmierć ani ciebie, ani mnie nie minie,
bo pewnie widzisz tę podstępną świnię,
jak co dzień ryje: dąb zwali i łatwo
już się rozprawi z całą naszą dziatwą”.
Tak strach rozbudza i oszczerstwa ciska.
Wnet w dół do dzików schodzi legowiska:
„Orlica czeka tylko lepszej pory,
by skraść ci dzieci, gdy wyjdziecie z nory
szukać pokarmu. Sąsiadka złodziejem ‒
prosięta porwie!”. Tak kotka strach sieje,
w swej skrytce siedzi, a gdy noc zapada,
na łowy z dziupli cicho się wykrada.
Gdy brzuszki w dziupli wszystkie napełnione,
kotka, strach grając, chowa się przez dzionek.
Orły z obawy też w gnieździe siedziały,
a dziki w norze dzieci pilnowały.
Cóż więcej mówić? Całość z głodu padła,
kociej rodzinie przysparzając jadła.
Niechaj naiwni czerpią z tej mądrości,
ileż się kryje zła w dwulicowości”.

Mozaika w muzeum w Watykanie.

(Appendix Perottina6, XVIII)  Kogut i koty

„Zbyt wielka ufność zwiastuje kłopoty.
Koguta niosły w lektyce raz koty,
tak jak im kazał. Gdy lis to zobaczył,
rzekł mu: „Uważaj! Na koty nie baczysz?
Tu na zasadzkę chyba się zanosi:
każdy z nich zdobycz, nie zaś ciężar nosi”.
Koty zgłodniały, więc ptaka zabiły,
a jego mięso równo podzieliły”.

Autor: Daria Maksimenko

Źródła wykorzystane

Przypisy

  1. Palladius był widocznie pierwszym, który użył słowa "cattus".
  2. Contra talpas prodest cattos frequenter habere in mediis carduetis (Opus agriculturae, IV, 9)
  3. Może być datowany na I wiek n.e.
  4. Uważano, że to jest dziewczynka, ale nie można z pewnością stwierdzić ze względu na wytarte litery.
  5. W innych wersjach tej historii zmienia się w psa.
  6. Dodatek Perrotiego (Appendix Perottina) – antologia bajek Ezopa, Awiana i Fedrusa sporządzona w XV wieku przez Niccolo Perottiego.

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!