Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Biżuteria w starożytnym Rzymie


Rzymska złota biżuteria znaleziona w Serbii

W starożytnym Rzymie moda rozwinęła się bardziej niż w Grecji. Główną tego przyczyną była różnica w postrzeganiu roli kobiety. Rzymianki miały inne przywileje, prawa, a przede wszystkim posiadały o wiele więcej swobód i mogły uczestniczyć w życiu publicznym. Wiodąc bogate życie towarzyskie, spojrzenie na zewnętrzny wizerunek samych zainteresowanych uległo zmianie, dlatego też moda zaczęła odgrywać coraz ważniejszą rolę w ich życiu, a biżuteria stała się fantastycznym dopełnieniem wizerunku modnej Rzymianki1.

W I i II w. n. e. Rzymianie dysponowali rozległymi obszarami wokół Morza Śródziemnego, dzięki czemu mieli dostęp do wielu surowców naturalnych. Ten czynnik, jak i bardzo dobrze rozwinięta w tym okresie sieć handlowa, umożliwiały zdobywanie nowych materiałów oraz wzorców do tworzenia biżuterii. Dzięki nim powstawały egzotyczne i rzadko spotykane ozdoby. Szlaki handlowe prowadziły między innymi do Persji, Indii czy na Daleki Wschód. Wcześniej (nie tylko w sprawach biżuterii, ale również innych aspektach kultury) wzorowano się na sztuce greckiej i etruskiej2.

W Rzymie dużym powodzeniem cieszyły się kamienie szlachetne; najpopularniejszymi były szmaragdy. Sporym zaskoczeniem dla współczesnych kobiet może być fakt, że na tych terenach po raz pierwszy pojawiły się diamenty. Oprócz tego do wyrobu biżuterii używano takich kamieni jak: agat, granat, krwawnik, akwamaryn. Choć (jak i we współczesnym świecie) pojawiały się również podróbki wykonywane z dwukolorowego szkła. Popularne były także bursztyny. Największa wyprawa po ten kamień została zorganizowana za czasów panowania Nerona.

Do produkcji naszyjników używano szklanych paciorków w kolorze błękitno-zielonym oraz przeróżnych łańcuszków z dekoracyjnymi ogniwkami lub zawieszkami, na przykład ze złotych monet. Jest nam o wiele łatwiej wyobrazić sobie naszyjniki, ponieważ były to głównie wiszące perły, duże złote koła czy szklane paciorki. Sporym zainteresowaniem u obu płci cieszyły się natomiast pierścienie. Noszenie ich przez mężczyzn zapoczątkowało wręczanie go obywatelowi przez cesarza w dowód uznania. Przeciętny człowiek mógł zadowolić się tylko tymi wykonanymi z żelaza, złote bowiem były przeznaczone wyłączenie dla senatorów i dygnitarzy3.

Biżuteria w okresie przejściowym między republiką a cesarstwem nie posiadała zbyt dużej wartości, ponieważ dominowało w niej głównie nastawienie na wykorzystanie jej w charakterze elementu dekoracyjnego. Naszyjniki i diademy służyły jako oprawy dla kolorowych kamieni. Dopiero w okresie cesarstwa zauważyć można ogromny przepych i wzrost znaczenia wszelkich błyskotek.

U kobiet wyżej sytuowanych modne były naszyjniki na wzór ich perskich odpowiedników, zrobione z pojedynczego lub podwójnego sznura pereł, w kształcie kołnierza obszytego kamieniami, z obrzeżeniem z pereł. Modne były też złote bransolety oraz szesnaście pierścionków – po dwa na każdy palec obu rąk, z wyjątkiem środkowego.

Bransoletka rzymska z okresu późnego cesarstwa i fibule rzymskie.

W okresie ekspansywnego apogeum w Rzymie nastała moda na noszenie maksymalnej ilości biżuterii. Imperium konkurowało wtedy z największymi ośrodkami produkcyjnymi, czyli Antiochią i Aleksandrią. Także z tych terenów Rzymianie nauczyli się sztuki zdobnictwa i używania kamieni szlachetnych oraz techniki filigranu i granulacji. Pierwsza z nich polegała na zdobieniu przedmiotu cienkimi drucikami (głównie złotymi, lecz zdarzały się też srebrne) w cienką ażurową siateczkę lub całkowitym wykonaniem go z takiego właśnie materiału. Druga zaś metoda odznaczała się zdobieniem przedmiotu złotymi lub srebrnymi kuleczkami. Z czasem nasiliło się to i odzwierciedliło w noszeniu ciężkich ozdób. Modne były naszyjniki z masywnych kamieni szlachetnych, kolczyki z trzema lub czterema perłami w formie ciężkich wisiorków czy spiralnie skręcane bransolety. Ten znany nam zwyczaj został zaczerpnięty z Syrii. Poranne rytuały matron rzymskich nie różniły się więc tak bardzo od przyzwyczajeń niektórych współczesnych kobiet. Miały one bowiem w zwyczaju nakładać na siebie tyle biżuterii, ile tylko starczyłoby im miejsca. Naszyjniki czasami zastępowano łańcuszkami z brelokami lub zwykłymi wisiorkami. Bransolety noszono zarówno wokół ramion, jak i kostek, co od niedawna można zauważyć również w sposobie umieszczania biżuterii u współczesnych kobiet. Miłość kobiet do wszelkich dodatków rozwinęła się do takiego stopnia, że zaczęła wywoływać rywalizację, a pierścionki noszono nawet na palcach u stóp4.

Głowa cesarzowej.

Idealnym przykładem modnej i lubiącej luksus Rzymianki jest Teodora, żona cesarza Justyniana. Prócz bogatego okrycia ciała największą uwagę zwracano na ozdoby, które cesarzowa miała na sobie – koronę i zdobiony kołnierz, który bardziej przypominał naszyjnik. Korona miała kształt złotej obręczy i była wysadzana drogimi kamieniami. Po bokach zwisały sznury pereł, zaś kołnierz był mieszanką kamieni szlachetnych i pereł. Jednym słowem cesarzowa stała się wzorem do naśladowania dla pozostałych kobiet, choć żadna z nich nie dorównywała jej w przepychu.

Pod wpływem innych kultur – szczególną rolę odgrywała tu grecka – zachowało się wiele motywów wykorzystywanych przy tworzeniu biżuterii. Przykładem może być węzeł Heraklesa, który był amuletem chroniącym przed złem, czy korona Izydy, egipskiej bogini płodności – jej podobizna widniała na kolczykach. Popularny był również wizerunek zwijającego się węża, który symbolizował nieśmiertelność. Motyw ten był wykorzystywany przy bransoletach i przedstawiony został na jednej z fotografii5.

Trzeba jednak pamiętać, że biżuteria pełniła prócz funkcji dekoracyjnej również użytkową. Najlepszym tego przykładem jest między innymi broszka, za pomocą której zabezpieczano i podpinano odzież. Podobne zadanie posiadała fibula, czyli metalowa zapinka spinająca szaty, a wyglądem przypominająca współczesną agrafkę. Ze względu na zdobienie ubioru fibula często była wykorzystywana jako prezent. Wielokrotnie spotykano również pierścienie, które pełniły rolę pieczęci6.

Rzymski kryształ górski ze złotą otoczką. Obiekt jest bardzo mały – 4, 4 cm długości. Datowany na I-III wiek n.e.

Ukazując wizerunek modnej i luksusowej Rzymianki, możemy dostrzec wiele podobieństw między nią, a współczesną kobietą, która śledzi ciągle zmieniające się trendy. Prócz współzawodnictwa i niemożności zadecydowania, którą błyskotkę założyć danego dnia, możemy dostrzec również, że obecna biżuteria jest niejednokrotnie inspirowana antyczną modą. Dzięki uzyskaniu swobód obywatelskich w Rzymie kobieta wychodziła na pierwszy plan i przyćmiewała wizerunek kroczącego obok niej mężczyzny. Poprzez czerpanie z kultury i zmiany obyczajów biżuteria stała się wyznacznikiem klasowym (przykład wcześniej wspomnianej cesarzowej Teodory).

Autor: Magdalena Zdunek | Historia.org.pl

Przypisy

  1. Niekoniecznie zatem powinno się uznawać, że to Romulus założył miasto na siedmiu wzgórzach.
  2. P. Guiraud, Rzym - życie prywatne i publiczne Rzymian, Warszawa 1896, s. 108.
  3. Ibidem, s. 108; http://antiquebizu.pl/epoki-i-style/czytaj/tresc/bizuteria-starozytnego-rzymu.html [dostęp: 24 czerwca 2014 r.]; http://www.allaboutgemstones.com/jewelry_history_ancient_roman.html [dostęp: 24 czerwca 2014 r.].
  4. http://www.patriotyki.pl/historia-bi%C5%BCuterii.html [dostęp: 24 czerwca 2014 r.]; http://antiquebizu.pl/epoki-i-style/czytaj/tresc/bizuteria-starozytnego-rzymu-cz-ii.html [dostęp:24 czerwca 2014 r.]; http://www.allaboutgemstones.com/jewelry_history_ancient_roman.html [dostęp: 24 czerwca 2014 r.]; F. Boucher, Historia mody, Warszawa 2003, 2004, s. 102.
  5. Ibidem, s. 327; M. Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, s. 106–107; J. Corcopino, Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu, Warszawa 1960, s. 153; http://antiquebizu.pl/epoki-i-style/czytaj/tresc/bizuteria-starozytnego-rzymu.html [dostęp: 24 czerwca 2014 r.]; A. Sieradzka, Żony modne. Historia mody kobiecej od starożytności do współczesności, Warszawa 1993, s. 21.
  6. http://www.allaboutgemstones.com/jewelry_history_ancient_roman.html [dostęp:24 czerwca 2014 r.].
  7. Ibidem.

Źródła wykorzystane

  • http://www.allaboutgemstones.com/jewelry_history_ancient_roman.html
  • http://antiquebizu.pl/epoki-i-style/czytaj/tresc/bizuteriastarozytnegorzymu.html
  • http://www.patriotyki.pl/historia-bi%C5%BCuterii.html
  • Boucher F., Historia mody, Warszawa 2003
  • Carcopino Jeorome, Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa, 1960
  • Guiraud P., Rzym - życie prywatne i publiczne Rzymian, Warszawa 1896
  • Gutkowska-Rychlewska M., Historia ubiorów, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968
  • Sieradzka A., Żony modne. Historia mody kobiecej od starożytności do współczesności, Warszawa 1993

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!