Znaki legionowe


Sztandar aquila przedstawiał orła z podniesionym skrzydłami, otoczonego wieńcem laurowym. Jego chorążym był aquilifer.
Autor: MatthiasKabel | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

We wczesnym okresie republiki właściwym sztandarem wojskowym (signum militare) była po prostu wiązka trawy zatknięta na końcu drzewca. Potem wprowadzono znak dłoni, by wreszcie na metalowych drążkach umieścić figury symbolicznych zwierząt: wilka, orła, wieprza, konia lub minotaura. Na nie żołnierze składali wojskową przysięgę (sacramentum). Miała ona charakter opiekuńczy wybaczalny, bowiem winy legionistów były znoszone.
Przykład przysięgi na wierność Cezarowi, jaką musieli złożyć legioniści pod jego dowództwem:

Przysięgam Boskiemu Cesarzowi GAIUSOWI JULIUSOWI TIBERIUSOWI NERO, Imperatorowi, Jedynemu Panu i Władcy Imperium i Świata, służyć wiernie, wszelkie Jego rozkazy oraz swe obowiązki wypełniać z entuzjazmem, oddaniem i bezwzględnym posłuszeństwem – niezależnie od miejsca, czasu i warunków w jakich się znajdę. Przysięgam na honor i swoje życie – wolę Cezara traktować święcie, i nigdy nie dopuścić do zaniedbania, a wszelkie przejawy buntu i nieposłuszeństwa bezwzględnie zwalczać – nie zważając na życie swoje.

Przysięga równała się całkowitemu oddaniu żołnierzy dla znaku, za który gotowi byli polec. W sytuacjach wyraźnie niekorzystnych dla rzymskich żołnierzy ciskano nimi w nacierających i przeważających wrogów, aby zmusić do kontrataku własnych żołnierzy.

Każdy manipuł posiadał swój znak (signum), zwykle w kształcie podniesionej w górę ręki umieszczonej na drzewcu, który nosił stale wyznaczony do tego chorąży (signifer).
Oprócz tego legiony posiadały symboliczne znaki kultowe, najczęściej znak z wyobrażeniem orła. Znakiem tym była zazwyczaj tablica z oznaczeniem legionu oraz metalową dłonią na szczycie, przymocowana na metalowym drągu, obitym kolistymi emblematami, z wieńcem laurowym.

Sztandar signum był zwykle w kształcie podniesionej w górę ręki umieszczonej na drzewcu. Jego chorążym był signifer.

Signifer był łatwo rozpoznawalny w czasie bitwy. Na otwarty hełm miał narzuconą skórę wilka, niedźwiedzia (signifer legionistów) lub lwa (signifer pretorian), z łapami związanymi na piersi. Signifer auxiliares, czyli wojsk pomocniczych zakładał skórę niedźwiedzia, ale bez pyska. Podobnie ubrani występowali trębacze wyposażeni w trąby i rogi.
Owe skóry, łączące się z odwieczną magią związaną ze zwierzętami i totemizmem, miały być oczywiście źródłem mocy.

Od czasów Gajusza Mariusza (II połowa II wieku p.n.e.) wyłącznym znakiem legionów był orzeł srebrny (później złocisty), z podniesionymi skrzydłami, będący symbolem Jowisza (aquila). W tych czasach chorąży otrzymał miano aquilifera i przysługiwała mu kolista tarcza.

W okresie cesarstwa noszono też na drzewcu sztandaru popiersie imperatora (imago), jako głównodowodzącego wszelkich wojsk imperium, który noszony był przez imaginifera.
Jazda legionowa miała sztandary z tkaniny (vexillum) na poziomym drążku.

Znaki te odgrywały w wojsku rzymskim dużą rolę, zarówno praktyczną, jak i symboliczną:

  • ułatwiały utrzymanie łączności pomiędzy oddziałami w walce
  • były symbolem jedności oddziału i nienaruszalności porządku wojskowego

Utrata znaku stanowiła hańbę dla żołnierzy. W razie niechybnej klęski signifer ratował znak, zrywając na przykład orła z drzewca.
W czasie spokoju znaki spoczywały w świątyni Saturna, podczas gdy w czasie kampanii znaki przechowywano w małej świątyni w obozie.

Sztandar vexillum składał się z tkaniny wiszącej na poprzeczce lancy lub kija, która posiadał nazwę i znak jednostki. Jego chorążym był vexillarius.

Innym typem sztandaru był labarum. Był to sztandar legionów rzymskich (vexillum) używany tylko, gdy cesarz był z wojskiem. Była to czworokątna purpurowa chorągiew imperium ze złotymi frędzlami zawieszona na poprzecznej belce, na której osadzony był chrystogram Chi Rho. Została ona wprowadzona przez cesarza Konstantyna Wielkiego.

Związana z tym wydarzeniem jest pewna historia. Według przekazu Euzebiusza z Cezarei przed bitwą przy moście Mulwijskim (dnia 28 października 312 roku n.e.) Konstantyn Wielki miał wizję, która pozwoliła mu odnieść zwycięstwo. Koło południa miał ujrzeć na niebie świetlisty krzyż, a pod nim napis w grece – „Z tym zwyciężysz”. Znany bardziej w tłumaczeniu łacińskim In hoc signo vinces – „W tym znaku zwyciężysz”. Następnej nocy we śnie Chrystus nakazał mu użyć znaku krzyża przeciwko jego wrogom. Euzebiusz następnie opisuje labarum (sztandar legionowy) ze znakiem Chi Rho. Konstantyn jako pierwszy cesarz przeszedł na chrześcijaństwo. Zakończył politykę prześladowań chrześcijan i w 313 n.e. wydał edykt mediolański, proklamując swobodę wyznawania tej religii.

Zostań Patronem IMPERIUM ROMANUM!

Jeżeli masz chęć wsparcia największego polskiego portalu o antycznym Rzymie w jego dalszym rozwoju, zachęcam do objęcia IMPERIUM ROMANUM patronatem. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!