Wojny dackie Trajana

(101-102 i 105-106 n.e.)


Relief z kolumny Trajana, ukazujący rzymskich żołnierzy broniących twierdzy przed atakiem Daków.

Wojny dackie były to dwie kampanie wojenne cesarza Trajana mające miejsce w 101-102 oraz 105-106 roku n.e. W ich wyniku powstał rzymska prowincja Dacja.

Geneza i pierwsza wojna dacka


W I wieku n.e., rzymska polityka dyktowała okolicznym plemionom i państwom traktaty, które wymagały uznanie władzy Rzymu. Na takie warunki nie godzili się Dakowie króla Durasa, którzy zimą 85 na 86 rok n.e. pod wodzą Diurpaneusa zaatakowali rzymską prowincję Mezję. W wyniku ataku zginął namiestnik prowincji, Oppiusz Sabinus, były konsul.

Na czele rzymskiej armii mającej przeciwstawić się Dakom stanął sam cesarz Domicjan, który pokonał nieprzyjacielskie wojska oraz podzielił Mezję na Inferior Superior. Po przeorganizowaniu prowincji i zaplanowaniu inwazji przystąpił roku 87 n.e. do kampanii, nazywanej I wojną dacką. Wódz dacki Diurpaneus zwrócił się do cesarza z propozycją pokoju, co zostało jednak odrzucone. Prefekt pretorian Korneliusz Fuscus na czele 5-6 legionów przekroczył Dunaj na moście stworzonym ze statków. Nieoczekiwanie armia rzymska została złapana w pułapkę i zniszczona pod Tapae, a zwycięski wódz Dacji przyjął przydomek Decebalus („Zwycięski”) i został obrany nowym królem. Fuscus zginął, a legiony utraciły znaki legionowe.

Dwa lata po klęsce w Karpatach pod Tapae, Rzymianie pod wodzą Tetiusza Julianusa zwyciężyli wojska Decebala w karpackich Żelaznych Wrotach (też pod Tapae, obecnie Luminis). Cesarz Domicjan nie wykorzystał jednak tego zwycięstwa – na wieść o buncie legionów nadreńskich oraz agresywnej postawie sąsiadujących z rzymską Panonią Jazygów zawarł z Dakami traktat pokojowy w 89 roku n.e. Decebal zachował swoje królestwo w zamian za uznanie władzy Rzymu.

Zgodnie z pokojem Decebal stał się klientem Rzymu – w zamian za uznanie jego tytułu Rex Amicas. Dak otrzymywał pieniądze, rzemieślników i machiny wojenne, które miały mu pomóc w strzeżeniu granic. Niektórzy historycy twierdzą, że podpisany traktat był mocno upokarzający dla potężnego Imperium Rzymskiego i decyzja o jego podpisaniu bezpośrednio wpłynęła na zabójstwo Domicjana w 96 roku n.e. Pomimo względnej współpracy, relacje między Rzymem a Dacją się pogarszały.

Koniec I wieku n.e. to czas słabszej kondycji finansów Cesarstwa, które były w dużej części przeznaczane na utrzymanie aktywnego wojska. Ponadto w wyniku decyzji Nerona o obniżeniu ilości złota w monetach, pieniądz rzymski stracił na wartości. W społeczeństwie rzymskim z kolei pojawiła się pogłoska o bogatych kopalniach złota w Dacji, co tylko wzmogło zainteresowanie regionem.

Złoto dackie.
Autor: CristianChirita | CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication

Dakowie wyróżniali się spośród innych plemion barbarzyńskich tego okresu faktem, że posiadali duże zapasy żelaza i miedzi oraz byli dobrymi rzemieślnikami. Duży procent wojowników posiadał miecze, co obniżało przewagę Rzymian w starciu. Ponadto Dacja była w stanie wystawić do walki 250 tysięcy ludzi, biorąc pod uwagę fakt, że wejdzie w sojusz z innymi ludami wrogo nastawionych do Rzymian. Cesarstwo nie miało przygotowanego planu obrony granic w przypadku inwazji niezwykle liczebnego i zasobnego rywala. Wziąwszy to wszystko pod uwagę, nowy cesarz rzymski Trajan (panujący od 98 roku n.e.) przystąpił do organizacji kampanii, która miała na celu zlikwidowanie zagrożenia i zabezpieczenie granicy północnej.

Wojna w latach 101-102 n.e.


Po otrzymaniu błogosławieństwa od Senatu w roku 101 n.e. Rzymianie po raz kolejny uderzyli na Dację. Jak się miało okazać wojna ta miała być dowodem na pomysłowość i wysokie umiejętności Rzymian w zakresie wojskowości. Armia podzielona została na dwie kolumny, które maszerując w kierunku „serca” Dacji paliły miasta i wsie.

Przeprawa przez Dunaj rzymskich legionów w wojnie z Dakami.

Po przeprawieniu się przez Dunaj licząca aż 150.000 ludzi armia rzymska pod wodzą cesarza Trajana pokonała przeciwnika w dunajskich Żelaznych Wrotach pod Tapae. Do przeprawy wykorzystano specjalnie wybudowany most pontonowy Trajana, zaprojektowany przez Apollodorosa z Damaszku. Most powstał w obecnym mieście Drobeta-Turnu Severin w Rumunii. W 102 roku n.e. Rzymianie opanowali ważniejsze twierdze górskie wokół stolicy Daków Sarmizegetusy. Decebal po serii rzymskich zwycięstw ponownie poprosił o pokój. Zgodnie z jego postanowieniami Decebal otrzymał gwarancję wsparcia go przez Rzymian przy walce z migrującymi ludami północy. Zmuszony był jednak zrzec się części terytoriów. Król Daków nie pogodził się jednak z tymi ostatnimi warunkami pokoju i niebawem jego wojska wtargnęły do Mezji.

Relief ukazujący walki Rzymian z Dakami.

Wojna w latach 105-106 n.e.


W roku 105 n.e. nastąpiła kolejna kampania rzymska przeciwko Dacji. Seria szybkich zwycięstw oraz ekspresowe i skuteczne decyzje Rzymian pozwoliły zdominować przeciwnika. Podczas wojny Rzymianie przerzucili przez Dunaj, niedaleko Żelaznej Bramy, drewniany most stały o długości 1100 metrów, który opierał się na betonowych filarach (ich pozostałości zachowały się do początku XX wieku). Ten most jak i poprzedni zostały uwiecznione na kolumnie Trajana.

Rzymianie podeszli aż do stolicy Daków Sarmizegetusy i rozpoczęli jej blokadę. Miasto skapitulowało latem 106 roku n.e. W czasie walk po stronie rzymskiej brały udział legiony II Adiutrix, IV Flavia Felixi i oddział (vexillatio) z VI Ferrata. Rzymskiej armii pomocy udzielił zdradziecki lokalny nobil, który znalazł i zniszczył rury wodne. Kończące się zapasy wody pitnej i pożywienia zmusiły mieszkańców do poddania się.

Dackie rury wodne.
Autor: CristianChirita | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Decebal wraz z częścią swoich oddziałów zbiegł by stoczyć ostatnią bitwę pod Porolissum (obecny Moigrad w Rumunii). Po klęsce popełnił samobójstwo. Konającego króla odnalazł legionista Maksymus, który dostarczył jego głowę cesarzowi. Dzięki informacjom zaufanego doradcy Decebala – Bicilisa – w rzece Sargesia/Sargetia znaleziono ukrytą fortunę liczącą (zgodnie z Jerome Carcopino) 165,500 kg złota i 331.000 kg srebra. Ostatecznie Dacja stała się prowincją rzymską.

Konsekwencje


Wojna z Dacją dowodzona przez Trajana okazała się być wielkim triumfem rzymskiego oręża. Cesarz ogłosił 123 dniowe uroczystości publiczne w całym Imperium. Dackie bogate kopalnie złota zostały zabezpieczone i według obecnych szacunków nowa prowincja rocznie na rzecz skarbu Rzymu przekazywała 700 milionów denarów. Te ogromne dochody pozwoliły przeprowadzać liczne przebudowy w miastach w całym Cesarstwie oraz zabezpieczyć się finansowo na kolejne kampanie wojenne. Po dziś dzień możemy oglądać pozostałości intensywnego wydobycia w regionie, jak np. w obecnym Roșia Montană na Węgrzech.

W wyniku wojny do stolicy skierowano 100 tysięcy męskich niewolników, a aby uniknąć w przyszłość buntów ze strony Daków w prowincji Dacja pozostały dwa legiony: XIII GeminaV Macedonica. Nowo powstała prowincja rzymska – Dacja składała się z południowych ziem regionu; północna część pozostała wolna, jednak nigdy nie utworzyła tworu państwowego.

Pozostałości mostu Trajana.
Autor: Denis Barthel | GNU Free Documentation License 1.2

Dwie zwycięskie wojny dackie dowiodły, że Trajan był dobrym administratorem, władcą, a przede wszystkim wodzem. Cesarz zyskał sobie uznanie i podziw poddanych. Zwycięskie kampanie de facto zapoczątkowały nadchodzący okres pokoju i dobrobytu w Imperium. Trajan prowadzić zaczął intensywne prace budowlane, które wprowadziły państwo rzymskie na drogę rozwoju.

Źródła wykorzystane

  • Dubicki Andrzej, Wojny dackie 101-106 n.e., Zabrze 2013
  • Matyszak Philip, Wrogowie Rzymu. Od Hannibala do Attyli, króla Hunów, Warszawa 2007

Zostań Patronem IMPERIUM ROMANUM!

Jeżeli masz chęć wsparcia największego polskiego portalu o antycznym Rzymie w jego dalszym rozwoju, zachęcam do objęcia IMPERIUM ROMANUM patronatem. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!