Sentencje łacińskie


A · B · C · D · E · F · G · H · I · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V

A

Ab ovo usque ad mala

  • Od jaja aż do jabłka (Od początku do końca)

Absentem laedit, qui cum ebrio litigat

  • Kto rozmawia z pijanymi rani niepijących

Ad augusta per angusta

  • Do wzniosłych [celów] przez wąskie [dróżki].

Ad Calendas Graecas

  • Na greckie Kalendy

Ad rem

  • Do rzeczy

Adulescentia est tempus discendi, sed nulla aetas sera est ad discendum

  • Młodość jest czasem uczenia się, lecz żaden wiek nie jest na to za późny

Aequitas sequitur legem

  • Sprawiedliwość idzie za prawem

Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra

  • Cudze winy mamy na oku, własne za plecami

Alitur vitium vivitque tegendo

  • Wada żywi się i wzrasta w ukryciu

Alter alterum docet

  • Jeden drugiego uczy

Amare humanum est, humanum ignoscere est

  • Rzeczą ludzką jest kochać, rzeczą ludzką jest przebaczać

Amicitia inter pocula contracta plerumquae vitrera est

  • Przyjaźń zawarta przy kieliszkua często krucha jest

Amicos res secundae parant, res adversae prabant

  • Rzeczy pomyślne przyciągają przyjaciół, niepomyślne sprawdzają

Amicus certus in re incerta cernitur

  • Prawdziwy przyjaciel jest poznany w sytuacji niepewnej

Amicus verus rara avis est

  • Prawdziwy przyjaciel to rzadki ptak

Amor omnia vincit

  • Miłość wszystko zwycięża

Amore, more, ore, re servantur amicitiae

  • Miłóścią, obyczajem, obliczem, rzeczą przyjaźń jest zachowana

Aquilam volare doces

  • Uczysz orła latać

Ardua prima via est

  • Pierwsza droga trudną jest

Arrectis auribus

  • Z nastawionymi uszami

Ars amandi

  • Sztuka kochania

Ars non habet osorem nisi ignorantem

  • Sztuka nie ma wrogów oprócz ignorantów

Artificem commendat opus

  • Dzieło zachwala mistrza

Asinus asino pulcherrimus

  • Osioł osłu najpiękniejszy

Assidue addiscens ad senium venio

  • Nieprzerwanie ucząc się, dochodzę ku starości

Audaces fortuna iuvat

  • Odważnych szczęście wspiera

Audi multa, dic pauca!

  • Słuchaj dużo, mów mało!

Audi, vide, sile!

  • Słuchaj, patrz, milcz!

Auditur et altera pars

  • Niech będzie wysłuchana i druga strona

Aut bibat, aut abeat

  • Niech albo pije, albo wychodzi

Ave, Caesar, morituri te salutant

  • Witaj Cezarze, mający umrzeć pozdrawiają cię (słowa, którymi gladiatorzy rzymscy pozdrawiali cesarza wkraczając na arenę)

B

Balnea, vina, venus corrumpunt corpora nostra, sed vitam feciunt balnea, vina, venus

  • Kąpiele, wino i miłość niszczą nasze ciała, lecz to one sprawiają, że żyjemy!

Barba non facit philosophum

  • Broda nie czyni filozofem

Bene tibi!

  • Dobrze tobie! (pozdrowienie)

Bene vale!

  • Miej się dobrze!

Bono domino quot servi tot amici, malo domino quot servi tot inimici

  • Dobremu panu ilu niewolników tylu przyjaciół, złemu panu ilu niewolników tylu nieprzyjaciół

Balbus melius balbi verba cognoscit

  • Jąkała jąkałę lepiej zrozumie

Barba crescit, caput nescit

  • Broda rośnie, rozumu nie przybywa (Broda nikogo mędrcem nie czyni)

Barbam video, sed philosophum non video

  • Brodę widzę, ale filozofa nie widzę (Mądry tylko z pozoru)

Beata est vita non quae secundum voluptatem est sed secundum naturam

  • Szczęśliwe życie – to nie jest życie stosujące się do wymogów rozkoszy, lecz życie przebiegające zgodnie z naturą

Beate vivere est honeste vivere

  • Żyć szczęśliwie znaczy żyć uczciwie

Beatius est magis dare quam accipere

  • Przyjemniej jest dawać niż przyjmować

Beatus qui tenet

  • Szczęśliwy, kto trzyma (Szczęśliwy, kto ma)

Bella res est morte sua mori

  • Piękną rzeczą jest umrzeć swoją własną śmiercią

Belli causae [stant]

  • Przyczyny wojny [są mocne]

Bellum nec timendum, nec provocandum

  • Nie trzeba ani bać się wojny, ani jej prowokować

Bellum omnium contra omnes

  • Wojna wszystkich przeciw wszystkim

Bellum, pax rursum…[in amore]

  • Wojna – za chwilę znowu pokój… [w miłości]

Belua multorum capitum

  • Potwór o wielu głowach

Bene bonis (sit), male malis [si di curent]

  • Byłoby dobrze dobrym, źle złym [gdyby bogowie interesowali się losem ludzi]

C

Carthaginem delendam esse censeo

  • Sądzę, że Kartagina jest zniszczona

Carum est, quod rarum est

  • Drogie jest to, co rzadkie

Cave me domine ab amico, ab inimico vero me ipse cavebo

  • Strzeż mnie panie przed przyjaciółmi, z nieprzyjaciółmi sam dam sobie radę

Cernutur in agendo virutes

  • W działaniu rozpoznajemy cnoty

Civium concordia murus urbium

  • Zgoda obywateli murem miast

Cogitationis poenam nemo patitur

  • Nikt nie ponosi odpowiedzialności za swoje myśli

Concordia domi, foris pax

  • Zgoda w domu, pokój na zewnątrz

Conscientia mille tertes est

  • Sumienie jest tysiącem świadków

Consuetudo est altera natura

  • Przyzwyczajenie jest drugą naturą

Contra spem spero

  • Wbrew obawom mam nadzieję

Cupida sum vocem tuam audienti

  • Jestem żądna słuchania twego głosu

Cacactum non est pictum

  • Nafajdane to nie namalowane

Cadit quaestio

  • Sprawa upadła

Caeca est invidia

  • Zazdrość jest ślepa

Cael ipsum petimus [stultita]…

  • Głupotą sięgamy do niebios [zenitu]…

Caesar ad Rubiconem

  • Cezar nad Rubikonem

Caesar citra Rubiconem

  • Cezar przekroczył Rubikon

Caesarem stantem mori decet

  • Cesarzowi przystoi umrzeć, stojąc

Caesar non supra grammaticos

  • Cesarz nie [stoi] wyżej od gramatyków

Calamitosus est animus futuri anxius et ante miserias miser

  • Nieszczęsna (narażona na klęski) jest dusza pełna trosk o przyszłość i nieszczęśliwa już przed nadejściem zgryzoty

Calcat iacentem vulgus…

  • Tłum kopie leżącego…

Calvitum non est vitium, sed prudentiae indicium

  • Łysina to nie ułomność, lecz oznaka mądrości

Camelum videbis saltantem

  • Zobacz tańczącego wielbłąda (Usłysz bujdy)

Clara non sunt interpretanda

  • Nie dokonuje się wykładni tego, co jasne

Cognosce te ipsum

  • Poznaj samego siebie

Concordia civium murus urbium

  • Zgoda mieszkańców murem miasta

Concordia parvae res crescunt, dicordia maximae dilabuntur

  • W zgodzie małe rzeczy wyrastają, w niezgodzie największe rzeczy rozpadają się

Confessio est regina probationum

  • Przyznanie się jest królową dowodów

Consuetudo est altera natura

  • Przyzwyczajenie jest drugą naturą

Contra vim non valet ius

  • Prawo jest bezsilne wobec przemocy

Credo, quia absurdum

  • Wierzę, bo to jest niedorzeczność

Crescit sub pondere virtus

  • Prześladowana cnota rośnie

Cum tacent, clamant.

  • Milcząc, krzyczą.

D

Da mihi factum, dabo tibi ius

  • Udowodnij fakt, a ja ci wskażę prawo

Damnat quod non intellegunt

  • Nienawidzą, ponieważ nierozumieją

De gustibus non est disputandum

  • O gusta nie należy się spierać

De morius nil nisi bene

  • O zmarłym nic, jeśli nie dobrze mówimy

Dies diem docet

  • Dzień uczy dzień

Discipulus est proiris posterior dies

  • Ostatni dzień jest uczniem pierwszego

Divide et impera!

  • Dziel i rządź!

Donex eris felix, multos numerabis amicos, Tempora si fuerint nubila, solus eris

  • Dopóki będziesz szczęśliwy wielu przyjaciół wokół siebie zliczysz, Jeśli czasy będą chmurne, zostaniesz sam

Dum docemus, discimus

  • Dopóki nauczamy, uczymy się sami

Dum spiro, spero

  • Dopóki oddycham mam nadzieję

Dum vivimus, vivamum!

  • Podczas gdy żyjemy, żyjmy!

Duobus litigantibus tertius gaudet

  • Gdzie dwóch się kłóci, trzeci się cieszy

Dura lex, sed lex

  • Twarde prawo, lecz prawo

Dabit deus his quoquo finem, [malis]

  • Bóg i tym (nieszczęściom) położy kres

Da daxtram misero…

  • Podaj prawicę nieszczęsnemu…

Da locum melioribus

  • Ustąp miejsca lepszym

Da mihi aliquid potum

  • Daj mi coś do picia

Da mihi factum, dabo tibi ius

  • Udowodnij fakt, a ja ci wskażę prawo

De actu et visu

  • Z doświadczenia i obserwacji

Dare est docere reddere

  • Dawać znaczy uczyć odwzajemniania

Data merces est erroris mei magna

  • Wysoka była cena mojego błędu

Data occasione

  • Przy nadarzającej się sposobności

Dat bene, dat multum, qui dat com munere vultum

  • Daje dobrze, daje wiele, kto daje z podarkiem uśmiech

Dat quae quisque potest

  • Każdy daje, co może

Dat veniam corvis, vexat censura columbas

  • Cenzura wybacza krukom, a gnębi gołębie

E

Ego pro domo mea oro

  • Mówię w obronie mojego domu

Errare humanum est

  • Błądzić jest rzeczą ludzką

Est mihi cura futura

  • Gnębi mnie troska o przyszłość

Etiam sanato vulnere cicatrix manet

  • Blizna pozostaje także po wyleczonych ranach

Exceptio confirmat regulam

  • Wyjątek potwierdza regułę

Ea condicione

  • Pod tym warunkiem

Ea est natura hominum

  • Taka jest natura ludzka

Ebrietas est metropolis omnium vitiorum

  • Pijaństwo jest siedzibą wszystkich wad

Ebrietas est voluntaria insania

  • Pijaństwo jest dobrowolnym szaleństwem

E cantu cognoscitur avis

  • Każdy ptak po swojemu śpiewa (Ptaka poznajemy po śpiewie)

Ecce agnus Dei, qui tollit peccata mundi

  • Oto baranek boży, który gładzi grzechy świata

Ecce homo!

  • Oto człowiek!

Ecce tibi lupus in sermone

  • O wilku mowa. Dosł. Masz ci [los]! – wilk w rozmowie [się pojawił]

Edimus, ut vivamus, non vivimus, ut edamus

  • Jemy, aby żyć, a nie żyjemy po to, aby jeść

Effugiunt structos nomen honorque rogos

  • Imię i godność unikną stosu

E fructu arbor cognoscitur

  • Drzewo poznaje się po owocu (Dobre drzewo dobre rodzi owoce, a złe drzewo – złe)

Ego mitto vos sicut oves in medio luporum

  • Ja was posyłam jako owce między wilki

Ego nihil timeo, quia hihil habeo

  • Nic nie mam, więc niczego się nie boję

Etiam latrones suis legibus parent

  • Także rozbójnicy są posłuszni swoim prawom

 


F

Fama nihil est celerius

  • Nic nie jest szybsze od plotki

Fames artium magistra

  • Niedostatek jest nauczycielem rzemiosła

Felix ille tamen corvo quoque rarior albo

  • Szczęśliwy ten, przecież krukiem białym także jest

Festina lente!

  • Śpiesz się powoli!

Fides punica

  • Wierność punicka (wiarołomstwo)

Finis coronat opus

  • Dzieło koronuje cel

Fortuna dictur caeca

  • Mówi się, że los jest ślepy

Faber est quisque suae fortunae

  • Każdy jest kowalem swojego losu

Fabula docet

  • Bajka uczy

Fabulis non expletur venter

  • Bajkami żołądka nie napełnisz

Fac et extusa

  • Najpierw zrób, potem usprawiedliwiaj się

Fac et spera

  • Działaj i miej nadzieję

Fac fideli sis fidelis

  • Bądź wierny temu, kto wierny tobie

Facile dictu, difficile factu

  • Łatwo powiedzieć, trudo zrobić

Facil(e) omnes, cum valemus, recta consili(a) aegrotis damus

  • My wszyscy, kiedy jesteśmy zdrowi, łatwo dajemy dobre rady chorym

Facile remedium est ubertatis

  • Z nadmiarem łatwo sobie poradzić (Od przybytku głowa nie boli)

Facta est grando et ignis

  • Powstał grad i ogień

Facta loquuntur

  • Fakty krzyczą (Fakty mówią same za siebie)

Facta notoria

  • Ogólnie znane fakty

Facta sunt verbis difficilora

  • Czyny są trudniejsze niż słowa

Fac te ipse felicem

  • Uczyń sam siebie szczęśliwym

Factum est

  • Stało się

Faecem bibat, qui vinum bibit

  • Kto pije wino, niech wypije osad (Kto nawarzył piwa, niech je wypije)

Faex civitias (Faex populi)

  • Męty państwowe (męty społeczne)

Finis coronat opus

  • Koniec wieńczy dzieło

Fortis cadere, cedere non potest

  • Mężny może paść, ale nie ustąpi/li>

G

Gravissimum est imperium

  • Najcięższa jest władza

Gutta cavat lapidem

  • Kropla drąży skałę

Galeatum sero dueli paenitet

  • Uzbrojonemu nie czas narzekać na wojnę

Galilaee, vicisit!

  • Galilejczyku, zwyciężyłeś!

Gallina scripsit

  • Nagryzmolił jak kura pzaurem

Gallus in suo sterquilinio plurium potest

  • Kogut na swojej kupie nawozu wszechwładny

Gaudet tentamine virtus

  • Cnota raduje się, gdy jest wystawiona na próbę

Gaudi maeror comes

  • Towarzyszka radości – smutek

Gaudium magnum nuntio vobis

  • Obwieszczam wam wielką nowinę

Gemma gemmarum

  • Klejnot nad klejnotami

Genius loci

  • Geniusz miejsca

Gloria victis

  • Chwała zwyciężonym

Gradiam

  • Krok po kroku

Grande mortalis aevi spatium

  • Wielka część ludzkiego życia

Granum salis

  • Szczypta soli

Grata novitas [est]

  • Miła [jest] nowość

Gratia gratiam parti

  • Uprzejmość rodzi uprzejmość

Gratia vobis et pax

  • Łaska wam i pokój

H

Habent sua fata libelli

  • Książeczki mają swoje przeznaczenie

Hic Rhodos, hic salta!

  • Pokaż co umiesz, zaryzykuj!

Historia vitae magistra (est)

  • Historia nauczycielką życia

Hoc erit post me, quod ante me fuit

  • To samo będzie po mnie, co przede mną było

Hodie mihi, cras tibi

  • Dziś mi, jutro tobie

Hominis est errare

  • Rzeczą ludzką jest błądzić

Homo doctus secum semper divitias habet

  • Człowiek wykształcony bogactwo ma zawsze ze sobą

Homo est animal sociale

  • Człowiek jest zwierzęciem towarzyskim

Homo homini consulere debet

  • Człowiek człowiekowi powinien pomagać

Homo improbus beatus non est

  • Człowiek nieuczciwy nie jest szczęśliwy

Homo res sacra homini

  • Człowiek dla człowieka świętością

Honesta fama melior pecunia

  • Szczera opinia lepsza niż pieniądze

Honos habet onus

  • Zaszczyt pociąga za sobą obowiązki

Hospes hospiti sacer

  • Gość to świętość dla gospodarza

Habita fides ipsam plerumque fidem obligat

  • Okazane zaufanie zobowiązuje zwykle do wzajemnej ufności

Habita tecum

  • Wniknij w siebie

Hac urget lupus hac canis

  • Z jednej strony grozi wilk, a z drugiej pies

Haec est fides

  • Oto wierność

Haec habui dicere

  • To właśnie chciałem powiedzieć

Haec hactenus!

  • Wystarczy już o tym!

Haec lex valet in omnes

  • To prawo dotyczy wszystkich

Haec res tibi cordi sit!

  • Miej tę sprawę na sercu!

Haec Sibyllae foliis obscuriora

  • To mniej zrozumiałe od wyroczni Sybilli

Hannibal ad portas!

  • Hannibal u bram!

Hanc personam induisti, agenda est

  • Wdziałeś tę maskę, trzeba ją nosić(Wziąłeś na siebie tę rolę, więc ją graj)

Haud equidem tali me dignor honore

  • Co do mnie, nie czuję się godna takiego zaszczytu

Haud ignota loqur

  • Nie mówię rzeczy nieznanych

Honores mutant mores

  • Zaszczyty zmieniają obyczaje

 


I

em>Ignavis semper feriae

  • Leniwym zawsze dni wolne

Impossibilium nulla obligatio est

  • Nikt nie jest zobowiązany do rzeczy niemożliwych

In Bellonae hortis nascuntur semina mortis

  • W ogrodach Bellony (wojny) rodzą się nasiona śmierci

In flammam flammas, in mare fundis aquas

  • W ogniu płomienie, do morza leją się wody

In labore virtus et vita

  • W pracy cnota i życie

In medio stat veritas

  • Prawda leży pośrodku

Inter arma silent leges

  • W czasie wojny milczą prawa

Invidia gloriae umbra est

  • Zazdrość jest cieniem sławy

Ira est saepe causa iniurae

  • Gniew jest często przyczyną niesprawiedliwości

Is fecit, cui prodest

  • Ten jest winien, komu to przynosi korzyść

Iucundi peracti labores

  • Miłe są trudy przepędzone

Iustitia civitatis fundamentum

  • Sprawiedliwość jest fundamentem państwa

Iactantius maerent, qui minus dolent

  • Wyrażają swój ból bardziej okazale ci, którzy mniej cierpią

Iam fama nimium fecit

  • Plotka już uczyniła zbyt wiele [jeszcze dodała ponadto]

Iam lucis orto sidere…

  • Gdy już zajaśniała…

Ibi bene, ubi patria

  • Tam dobrze, gdzie ojczyzna

Ibi patria, ubi bene

  • Tam ojczyzna, gdzie dobrze

Id est luce clarius

  • To jest jaśniejsze od światła

Ignava ratio

  • Gnuśne rozumowanie

Ignavia corpus hebetat, labor firmat

  • Nieróbstwo osłabia ciało, a praca je krzepi

Ignis non exstinguitur igne

  • Ognia nie gasi się ogniem

Ignis sanat

  • Ogień leczy

In dubio pro reo

  • Wątpliwości przemawiają za oskarżonym

In vino veritas, in aqua sanitas

  • W winie prawda, w wodzie zdrowie

L

Labor omnia vincit

  • Praca wszystko zwycięża

Lenior et melior fis accedente senecta

  • Zbliżając się do starości stajemy się łagodniejsi i lepsi

Lex retro non agit

  • Prawo nie działa wstecz

Lex neminem cogit ad impossibila

  • Prawo nie zmusza do rzeczy niemożliwych

Libri amici, libri magistri

  • Książki przyjaciółmi, książki nauczycielami

Littera docet, littera nocet

  • Litera uczy, litera szkodzi

Longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla

  • Dzięki radom droga jest długa, dzięki przykładom – krótka i skuteczna

Labora, aselle, quomodo ego laboravi et proderit tibi

  • Popracuj, osiołku, tak jak ja pracowałem, i wyjdzie ci to na dobre

Labores pariunt honores

  • Trudy przynoszą zaszczyty

Labor et patientia omnia vincunt

  • Praca i cierpliwość wszystko przezwyciężą

Labuntur anni…

  • Upływają lata…

Labuntur tempora…

  • Płyną czasy…

Lacrimae celeriter arescunt

  • Łzy szybko wysychają

Laesa maiestas

  • Obrażony majestat (Zdrada stanu)

Laetificat stultum grandis promissio multum

  • Wielka obietnica ogromnie głupca cieszy

Lapis inferalis

  • Kamień piekielny

Lapis philosophorum

  • Kamień filozoficzny

Latet in cauda venenum

  • W ogonie kryje się jad (Na końcu mowy umieszczone są zarzuty)

Latrante uno latrat statim et alter canis

  • Gdy jeden pies zaszczeka, drugi natychmiast króluje

Laudant, quod non intellegunt

  • Chwalą to, czego nie rozumieją

Lavare manus

  • Umywać ręce

Legem nocens veretur fortun(am) innocens

  • Przestępca boi się prawa, niewinny – losu

Leges ab omnibus intellegi debant

  • Ustawy powinny być zrozumiałe przez wszystkich

Leges barbarorum

  • Prawa barbarzyńców

M

Mala herba cito crescit

  • Złe ziele szybko rośnie

Manifesta non egent probatione

  • Oczywiste nie wymaga dowodu

Maximae fortunae minime crede!

  • Największemu szczęściu wierz najmniej!

Meliores, prudentiores, constantiores nos tempus facit

  • Czas czyni nas lepszymi, roztropniejszymi i bardziej statecznymi

Memento te hominem esse

  • Pamiętaj, że jesteś człowiekiem

Memini tui, memento mei

  • Pamiętam o tobie, pamiętaj o mnie

Modus vivendi

  • Sposób życia

Mors certa, hora incerta

  • Śmierć jest człowiekowi pewna, ale jej godzina nieznana

Multi multa sciunt, nemo omnia

  • Liczni ludzie wiele wiedzą, wszystkiego nie wie nikt

Muros erigunt, mores neglegunt

  • Wznoszą mury, a lekceważą obyczaje

Macte animo, iuvenis!

  • Bądź mężny młodzieńcze!

Magna di curant, parva neglegunt

  • O wielkie rzeczy bogowie się troszczą, o małe nie dbają

Magnam rem puta unum hominem agere

  • Być zawsze sobą. Dosł. Za wielką rzecz uważaj odgrywanie jednej roli

Magna otia caeli

  • Wielka jest obojętność nieba

Magna petis…

  • Żądasz [zbyt] wielkich rzeczy…

Magne res est amor

  • Wielka to rzecz – miłość

Magnum opus

  • Wielkie dzieło

Magnum vectigal parsimonia

  • Oszczędność to wielki dochód

Magnus gubernator et scisso navigat velo

  • Wielki sternik płynie nawet z poszarpanym żaglem

Magnus ille, qui in divitiis pauper est

  • Wielki ten, kto będąc bogatym, żyje jak ubogi.

Magnus in minimus

  • Wielki [człowiek] w małych [sprawach]

N

Natura aliud alii iter ostendit

  • Druga natura inną drogę pokazuje

Naturae lusus

  • Wybryk natury.

Naturalia non sunt turpia

  • Rzeczy przyrodzone nie są obrzydliwe

Nec Caesar supra grammaticos

  • Nawet Cezar musi poddać się regułom gramatyki

Nec Hercules contra plures

  • I Herkules nie pomoże kiedy ludzi całe morze (dosłownie: nawet Herkules nie pomoże przeciw wielkiej liczebności)

Ne puero gladium

  • Nie dawaj dziecku miecza

Nec tecum possum vivere, nec sine te

  • Nie mogę żyć z tobą ani bez ciebie

Nemo ignavia immortalis factus est

  • Nikt nie stał się nieśmiertelny poprzez gnuśność

Nemo iudex in propria causa

  • Nikt nie jest odpowiednim sędzią w własnej sprawie

Nemo propheta in patria sua

  • Nikt nie jest prorokiem we własnej ojczyźnie

Nemo scit, ubi calceus urat, nisi qui eum portat

  • Tylko ten wie, gdzie go trzewik ciśnie, kto go nosi

Nemo sine vitiis est

  • Nikt nie jest bez wad

Nemo tenetur ad impossibile

  • Nikt nie może być zmuszony do rzeczy niemożliwych

Nemo timendo ad summum pervenit locum

  • Nikt nie doszedł do celu poprzez strach

Nemo usque ad mortem beatus mansit

  • Nikt aż do śmierci nie był szczęśliwy

Nihil citius arescit quam lacrimae

  • Nic nie wysycha szybciej niż łzy

Nihil citius senescit quam gratta

  • Nic nie starzeje się szybciej niż wdzięczność

Nihil est tam angusti animi quam amare divitias

  • Nic tak nie świadczy o małostkowości jak umiłowanie bogactwa

Nihil fit sine causa

  • Nic nie dzieje się bez powodu

Nihil homini certum est

  • Nic człowiekowi nie jest pewne

Nihil obstat

  • Nic nie stoi na przeszkodzie

Nil melius (est) quam cum ratione tacere

  • Nie ma nic lepszego nad rozsądne milczenie

Nil mirari, nil indignari, sed intellegere

  • Nie dziwić się, nie oburzać, lecz zrozumieć

Nil mortalibus ardui est

  • Nic dla człowieka nazbyt strome

Niminum civiles viles

  • Zbyt grzeczni bywają ordynarni

Nomina sunt odiosa

  • Nazwiska są nienawistne. Nie należy wymieniać nazwisk

Nomen omen

  • Nazwisko [stanowi] wróżbę

Nomquam periculum sine periculo vincitur

  • Niebezpieczeństwo nigdy nie zostanie pokonane bez ryzyka

Non bis in idem

  • Nikogo nie karać dwukrotnie za to samo

Non nova, sed nove

  • Rzecz nie nowa, lecz podana w sposób nowy

Non omne quod nitet aurum est

  • Nie wszystko, co się świeci jest złotem

Non omnis moriar

  • Nie wszystek umrę

Non scholae, sed vitae discimus

  • Uczymy się nie dla szkoły, lecz dla życia

Nunc est bibendum

  • Teraz należy pić

Nulla poena sine lege

  • Nie ma kary bez uzasadnienia prawnego

Nullum crimen sine lege

  • Nie ma zbrodni bez uzasadnienia prawnego

Nullum magnum ingenium sine mixtura dementiae fuit

  • Nie było wielkiego geniusza bez domieszki szaleństwa

O

O tempora, o mores

  • Co czas, to obyczaj

O, spectaculum miserum et acerbum!

  • O, widowisko nędzne i przykre!

Obsequio retinentur amici

  • Uległość zatrzymuje przyjaciół

Odi et amo

  • Kocham i nienawidzę.

Officium officio provocatur

  • Grzeczność jest powodowana grzecznością

Omnia mea mecum porto

  • Niosę ze sobą wszystko, co moje

Otium pulvinar satanae

  • Nieróbstwo to łoże szatana

Obest plerumque iss, qui discere volunt, auctoritas eorum, qui docent

  • Powaga tych, którzy uczą, staje się przeszkodą dla tych, którzy chcą się uczyć

Obiectum quaestionis

  • Przedmiot rozważania

Obiit in Christo

  • Zmarł w Chrystusie

Obligatio impossibilium

  • Obowiązek (zobowiązanie), którego nie można wypełnić

Obligatio sub fide nobili

  • Zobowiązany pod słowem honoru

Oblivio signum neglegentiae

  • Zapomnienie jest objawem lekceważenia

Oboedientia mater felicitatis

  • Posłuszeństwo jest matką szczęścia

Obscura persona

  • Niejasny (wątpliwy) człowiek

Obscuratus est sol et aer

  • Zaćmiło się słońce i powietrze

Obscurum per obscurius

  • [Tłumaczyć] rzecz niezrozumiałą przez jeszcze mniej zrozumiałą

Obsequio retinentur amici

  • Uległością utrzymuje się przyjaciół

Obsequi(um) amicos, veritas odium parit

  • Uległość tworzy przyjaźń, prawda rodzi nienawiść

Ob turpem causam

  • Z wsydliwego powodu

Occasio furem facit

  • Okazja czyni złodzieja

Occidit, occidit spes omnis…

  • Upadła, upadła wszelka nadzieja…

Occupatio terrae nullius

  • Zawłaszczenie ziemi niczyjej

Occurrunt homines, nequeunt occurrere montes

  • Spotykają się ludzie, a góra z górą się nie spotka

P

Parentes carissimus habere debemus

  • Rodziców, za najdroższych mieć musimy

Parva domus, parva cura

  • Mały dom, mała troska

Pauperrimi non semper misserimi

  • Najubożsi nie zawsze najbardziej nieszczęśliwi

Pecunia non olet

  • Pieniądze nie śmierdzą

Pecuniae imperare non servire oportet

  • Pieniądzom należy rozkazywać, a nie służyć

Per aspera ad astra

  • Przez cierpienie do gwiazd

Perfer et obdura

  • Znoś i panuj nad sobą

Persona non grata

  • Osoba niechciana

Plenus venter non studet libenter!

  • Pełen brzuch nie uczy się chętnie!

Poetae nascuntur, oratores fiunt

  • Poeci rodzą się, mówcą można zostać

Post mortem est nulla voluptas

  • Po śmierci nie ma już przyjemności

Praesente medico nihil nocet

  • W obecności lekarza nic nie szkodzi

Praeterita mutare nemo potest

  • Nikt nie może zmienić przeszłości

Prima facie

  • Na pierwszy rzut oka

Primus inter pares

  • Pierwszy między równymi

Prius quam exuaudias

  • Nie sądź zanim nie wysłuchasz

Pro domo sua

  • W obronie mojego domu

Pulvis et umbra sumus

  • Jesteśmy pyłem i cieniem

Pacem in terris

  • Pokój na ziemi

Pacta clara, boni amici

  • [Gdy] układy są jasne, [są] dobrzy przyjaciele

Pacta sunt servanda

  • Należy przestrzegać umów

Panem nostrum cotidianum

  • Chleba naszego powszedniego

Parcus assidet insano

  • Skąpiec bliski szalonemu

Pareatis!

  • Bądźcie posłuszni!

Pares cum paribus facillime congregnatur

  • Równi z równymi łączą się najlepiej

Parieti loqueris

  • Mówisz do ściany

Q

Quae tua sunt, tibi habe; quae mea sunt, redde mihi

  • To, co twoje sobie zachowaj; to, co moje, oddaj mi

Quid opus est verbis?

  • Na co tu słowa?

Quid rei est?

  • W czym rzecz?

Quid stultius est quam incerta pro certis habere?

  • Cóż jest głupsze niż uważać rzeczy niepewne za pewne?

Quid vesper ferat, incertum est

  • Nie wiadomo, co przyniesie wieczór

Quidquid discis, tibi discis

  • Czegokolwiek się uczysz, rozwijasz się

Quiescere iuventus nescit

  • Młodzież nie może trwać w spokoju

Quod scimus gutta est, ignoramus mare

  • To, co wiemy, jest kroplą, a to, czego nie wiemy morzem

Quot homines, tot sententiae

  • Ile ludzi, tyle opinii

Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris

  • Nie czyń drugiemu, co Tobie niemiłe

Quaecumque vultis, ut faciant vobis homines et vos facite eis

  • [Wszystko] co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie

Quaedam sunt, quae nocere non possint…

  • Są pewne siły, które nie mogą szkodzić…

Quae finxere, timent…

  • Co sobie wytworzyli [w wyobraźni], tego się boją…

Quaelibet vulpus caudem suam laudat

  • Każdy lis swój ogon chwali

Quae nocent, docent

  • To, co szkodzi, uczy

Quae non sunt prohibita permissa intelleguntur

  • To, co jawnie nie zakazane, wydaje się, że jest dozwolone

Quae peccamus iuvenes, ea luimus senas

  • Za grzech młodości płacimy na starość

Quae potui, feci, faciant meliora potentes

  • Co mogłem, zrobiłem, niechaj lepiej zrobią ci, którzy mogą

Quaere peregrinum!

  • Szukaj obcego!

Quaerite et invenietis

  • Szukajcie a znajdziecie

Qui tacet, consentire videtur

  • Kto milczy, ten zdaje się zezwalać

Quod licet Iovi, non licet bovi

  • Co wolno Jowiszowi, nie wolno wołowi

R

Raptus puellae

  • Porwanie dziewicy

Repetitio est mater studiorum

  • Powtarzanie jest matką nauk

Requiescat in pace

  • Niech spoczywa w pokoju

Requiescat in pice

  • Niech spoczywa w smole

Res publica mihi carior est quam vita mea

  • Republika jest mi droższa od mojego życia

Rapienda rebus in malis praeceps via (e)st

  • W nieszczęściu należy obierać drogę ryzykowną

Raram fecit mixturam cum sapientia forma

  • Piękność rzadko idzie w parze z mądrością

Rari quippe boni: numera, vix sunt totidem, quot Thebarum portae, vel divitis ostia Nili

  • Zacnych na świecie niewielu, dobrzy ludzie [to] rzadkość: ot, tylu, ile bram w Tebach albo ujść Nilu!

Ratio discessit

  • Zdrowy rozsądek odszedł

Ratio dubitandi

  • Podstawa do wyrażenia wątpliwości

Ratio (legis) est anima legis

  • Uzasadnienie (ustawy) jest duszą ustawy

Rationale animal es

  • Jesteś istotą rozumną

Rationale enim animal est homo

  • Człowiek bowiem jest istotą rozumną

Ratio (…) nihil aliud est quam in corpus humanum pars divini spiritus mersa

  • Rozum (…) nie jest niczym innym, jak zasadzoną w ludzkim ciele cząstką ducha boskiego

Re bena gesta

  • Dobrze wykonawszy pracę

Rebus dictantibus

  • Według potrzeb rzeczy

Rebus in adversis melius sperare memento

  • W trudnych warunkach miej nadzieję na lepsze

Rebus in angustis facile (e)st contemnere vitam

  • Będąc w nieszczęściu, nietrudno pogardzać życiem

Rebus sic stantibus

  • W takim stanie rzeczy

Repetitio est mater studiorum

  • Powtarzanie jest matką nauk

S

Sacculus plenus aranearum

  • Sakiewka pełna jest pająków

Sacer esto!

  • Niech będzie poświęcony bogom!

Sacer nepotibus cruor

  • Krew przeklęta dla potomnych

Sacra celerius absolvenda

  • Obrzędy trzeba szybciej kończyć

Sacra populi lingua est

  • Język ludu jest święty

Sacra profanis [secernere; discernere]

  • [Oddzielić] sprawy święte od świeckich

Saeculi, non hominis virtus

  • Dostojność wieku, a nie człowieka

Saeculi vitia, non hominis

  • Ułomność epoki, a nie ludzi

Saeculorum novus nascitur ordo

  • Rodzi się nowy porządek wieków

Saepe enim causa moriendi est timide mori

  • Często przyczyną śmierci jest lęk przed śmiercią

Saepe (e)st etiam sub palliolo sordido sapientia

  • Często pod brudnym płaszczem jest (skrywa się) mądrość

Saepe morborum gravium exitus incerti sunt

  • Jak się zakończy ciężka choroba jest często niepewne (mimo, że pacjent ciężko choruje, zawsze może wyzdrowieć)

Saepe stilum vertas, iterum quae digna legi sint, scirpturus, neque t(e), ut miretur turba labores, contentus paucis lectoribus…

  • Często odwracaj rylec [poprawiaj, zamazuj błędy], jeśli chcesz pisać rzeczy godne powtórnego czytania. Nie trudź się dla sławy u tłumu, ale pracuj, zadowalając się nielicznymi czytelnikami…

Saluta libenter!

  • Pozdrów chętnie!

Salus aegroti suprema lex esto

  • Zdrowie chorego niech będzie najwyższym prawem

Salus rei publicae suprema lex esto

  • Dobro państwa niech będzie najwyższym prawem

Sapere aude

  • Miej odwagę być mądrym

Sapere auso

  • Temu, który odważył się być mądrym (nazwa medalu)

Scio, me nihil scire

  • Wiem, że nic nie wiem

Sed fugit interea , fugit irreparabile tempus

  • Lecz tymczasem ucieka, ucieka niepowetowany czas

Seniores priores

  • Starsi mają pierwszeństwo

Sibi omino similis

Sic luceat lux

  • Tak niech świeci (wasze) światło

Sic transit gloria mundi

  • Tak przemija chwała świata

Si dis placet

  • Jeśli bogom się podoba

Si fueris Romae, Romano vivito more

  • Będąc w Rzymie, czyń jak Rzymianie

Simila similibus curantur

  • Podobne leczy się podobnym

Similis simili gaudet

  • Podobny cieszy się podobnym

Sine ira et studio

  • Bez gniewu i pasji

Sine labore non est panis in ore

  • Bez pracy nie ma chleba w ustach

Si tacuisses, philosophus mansisses

  • Gdybyś milczał, byłbyś filozofem

Sit tibi terra levis

  • Niech ci ziemia lekką będzie

Si vis pacem, para iustitiam

  • Chcesz pokoju, czyń sprawiedliwość

Si vis pacem, para bellum

  • Jeśli chcesz pokoju, przygotuj się do wojny

Sola ratio perfecta beatum facit

  • Tylko doskonały rozum czyni człowieka szczęśliwym

Spemque metumque inter dubii

  • Wahając się między nadzieją i trwogą

Status quo ante bellum

  • Stan, który był przed wojną

Stultum facit fortuna, quem perdere vult

  • Kogo los chce zgubić, tego głupcem czyni

Suae quisque fortunae faber est

  • Każdy jest kowalem swojego losu

Sursum corda!

  • W górę serca!

Suum cuiquae [placet]

  • Każdemu [podoba się] swoje

Sub utraque specie

  • Pod obiema postaciami (chleba i wina)

Suae quisque fortunae faber

  • Każdy jest kowalem własnego losu

Summum ius, summa iniuria

  • Najwyższe prawo to najwyższa niesprawiedliwość

Sunt lacrimae rerum

  • Nawet rzeczy płaczą, oto łzy dla naszych nieszczęść

Superflua non nocent

  • Nadmiar nie szkodzi

Sus Minervam docet

  • Świnia poucza Minerwę

Sustine et abstine

  • Cierp i panuj nad sobą

T

Tempora mutantur et nos mutamus in illis

  • Czasy się zmieniają i my się zmieniamy wraz z nimi

Tempora si fuerint nubila, solus eris

  • Jeśli czasy będą chmurne, będziesz sam

Testis unus, testis nullus

  • Jeden świadek, żaden świadek

Tibi persuade esse te mihi carissimum

  • Przekonaj siebie, że ty jesteś mi najdroższy

Trahimur omnes studio laudis

  • Wszyscy pragniemy sławy

Tres faciunt collegium

  • Trzy osoby czynią zgromadzenie

Tu mihi carissimus es

  • Jesteś mi najdroższy

Tu quoque, mi fili?

  • Ty także, mój synu?

Tu quoque, Brute?

  • Ty także, Brutusie?

Tabellae defixionis

  • Tabliczka zaklęć

Tabula in naufragio

  • Deska w katastrofie morskiej (Ostatnia deska ratunku)

Tabula rasa et plana et polita

  • Czysta tablica, płaska i gładka

Tace, sed memento!

  • Milcz, ale pamiętaj!

Tacet, sed loquitur

  • Milczy, ale mówi

Tacito consensu

  • Za milczącą zgodą

Tam deest avaro quod habet, quam quod non habet

  • Chciwemu tak samo mało jest tego, co ma, jak i tego, czego nie ma

Tam mulam (e)st habere nummos, non habere quam malum (e)st

  • Równie źle jest, kiedy się ma pieniądze, jak i kiedy się ich nie ma

Tandem bono causa triumphat

  • Wreszcie słuszna sprawa zwyciężyła

Tanta animorum imbecillitas est, ubi ratio discessit

  • Tak wielka jest słabość umysłu, gdy ktoś utraci zdrowy rozsądek

Tanta vis probitatis est, ut eam (…) in hoste etiam diligamus

  • Taka jest siła uczciwości, że szanujemy ją nawet u przeciwnika

Tanti est, quantum habet

  • Tyle wart, ile ma

Tantum doluerunt, quantum doloribus se inseruerunt

  • Tyle doznają boleści, ile się im poddają

Tantum possumus, quantum scimus

  • Tyle możemy, ile umiemy

U

Unus pro multis

  • Jeden za wszystkich

Usus magister est opimus

  • Praktyka jest najlepszym nauczycielem

Ut salutus, ita salutaris

  • Jak pozdrowisz, tak zostaniesz pozdrowiony

Uberrima fide

  • W najbardziej uczciwy sposób

Ubi amici, ibi opes

  • Gdzie przyjaciele, tam bogactwa

Ubi concordia, ibi victoria

  • Gdzie zgoda, tam zwycięstwo

Ubicumque dulce est, ibi et acidum invenies

  • Wszędzie, gdzie jest słodkie, jest i kwaśne

Ubicumque homo est, ibi beneficii locus est

  • Gdzie człowiek jest, tam i okazja do wyświadczenia dobrodziejstw

Ubi deest peplum, non est perfectum gaudium

  • Gdzie brak stroju, radość niepełna

Ubi emolumentum, ibi onus

  • Gdzie prawa (przywileje), tam i obowiązki

Ubi est confessio, ibi est remissio

  • Gdzie jest przyznanie się, tam jest przebaczenie

Ubi ius, ibi onus

  • Gdzie prawo, tam obowiązek

Ubi ius, ibi societas

  • Gdzie prawo, tam i społeczeństwo.

Ubi lex, ibi poena

  • Gdzie prawo, tam kara

Ubi mel, ibi apes

  • Gdzie miód, tam pszczoły

Ubi nihil est, Caesar iure suo excidit

  • Gdzie nie ma niczego, tam cesarz traci swe prawa

Ubi onus, ibi sonus

  • Gdzie ciężar, tam jęk

Ubi periculum, ibi lex

  • Gdzie niebazpieczeństwo, tam prawo

Ubi rerum testimonia adsunt, quid opus est verbis?

  • Tam, gdzie sprawa sama za siebie mówi, po co słowa?

Ubi societas, ibi ius

  • Gdzie społeczeństwo, tam prawo

Ubi timor, ibi pudor

  • Gdzie strach, tam i wsyd

Ubi tu Caius, ibi ego Caia

  • Gdzie ty, Kajusie (Gajuszu), tam i ja, Kaja (Gaja)

Ubi velis, nolunt; ubi nolis, volunt

  • Kiedy chcesz, nie chcą; kiedy nie chcesz, chcą

Ubi vita, ibi poesis

  • Gdzie życie, tam i poezja

Ultima cena

  • Ostatnia Wieczerza

V

Vacuum horrendum.

  • Pustka powodująca przerażenie

Vade in pace

  • Idź w pokoju

Vade mecum

  • Chodź ze mną.

Vae victis!

  • Biada zwyciężonym!

Ventis verba das

  • Puszczasz słowa na wiatr

Verba docent, exempla trahunt

  • Słowa uczą, przykłady potwierdzają

Verba et voces praetereaque nihil

  • Słowa i słowa, nic ponadto

Verbum nobile debet esse stabile

  • Słowo szlachetne powinno być stałe

Vercundia omnium virtutum custos est

  • Skromność jest strażnikiem wszystkich cnót

Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis

  • Umiesz zwyciężać Hannibalu, nie umiesz korzystać ze zwycięstwa

Vindica te tibi

  • Uratuj siebie dla siebie

Vinum incedit iras

  • Wino zapala gniew

Virtus sola homines beatos reddit

  • Tylko cnota czyni ludzi szczęśliwymi

Vis pacem, para bellum

  • Chcesz pokoju, szykuj wojnę

Vis vim vi pellit

  • Siła siłę siłą wypędzi

Vita sine libertate nihil est

  • Życie bez wolności jest niczym

Vita sine litteris mors est

  • Życie bez wiedzy jest śmiercią

Vive memor, quam sis aevi brevis

  • Żyj, pamiętając, jak krótkowieczny jesteś

Vivere est cogitare

  • Żyć to znaczy myśleć

Vivere est militare

  • Życie jest walką

Vivitur parvo bene

  • Małym żyje się dobrze

Vix(i) et quem dederat carsum fortuna peregi

  • Żyłem i doświadczyłem tego, co dał mi los

Vos exemplaria graece versate semper

  • Wasze greckie przykłady są często rozważne

Vultus animi index (est)

  • Twarz odbiciem duszy

A · B · C · D · E · F · G · H · I · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Jeżeli masz chęć wsparcia największego polskiego portalu o antycznym Rzymie w dalszym rozwoju i poprawie kodowania strony to będę bardzo wdzięczny za wejście w poniższy link i wsparcie mojej zrzutki.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Co nowego w świecie antycznych Rzymian?

Praktycznie co chwilę pojawiają się nowe informacje o nowych odkryciach i ciekawostkach o antycznym Rzymie. Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!