Mapa interaktywna Imperium Rzymskiego
Imperium Romanum
.
Rss



Strona główna » Kultura » Architektura » Budowle » Koloseum


Koloseum


Koloseum było symbolem potęgi cezarów Rzymu

Autor: Jimmy Walker | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

. Koloseum było symbolem potęgi cezarów Rzymu.

Amfiteatr Flawiuszów, Koloseum (Amphitheatrum Flavium, Colosseum) to potężna budowla o owalnym kształcie przeznaczona na igrzyska, które obejmowały zapasy, walki gladiatorów, walki z dzikimi zwierzętami oraz bitwy morskie, tzw. naumachie. Tradycja mówi iż w Koloseum mordowano chrześcijan, co upamiętniono krzyżem wewnątrz budowli. Teza ta jest jednak obecnie kwestionowana przez część naukowców.

Budowa Koloseum rozpoczęła się w około 70 lub 72 r. na polecenie założyciela dynastii Flawiuszów, cesarza Wespazjana, który nakazał wznieść tę budowlę na miejscu sztucznego jeziora ozdabiającego Domus Aurea ("Złoty Dom") cesarza Nerona. Wespazjan, który doszedł do władzy przez pucz wojskowy, chciał w ten sposób zaskarbić sobie względy ludu rzymskiego, niezbędne do konsolidacji zdobytej władzy. Jako sławny dowódca-zwycięzca - pogromca powstania żydowskiego w Palestynie, cesarz dysponował dużymi zasobami finansowymi oraz wielką masą jeńców-niewolników. Władca jednak nie doczekał otwarcia obiektu.

Powszechnie stosowana nazwa Koloseum (Colosseum) nie wywodzi się od jego "kolosalnych rozmiarów", lecz od znajdującego się w pobliżu budowli ogromnego (gr. kolossos) posągu Nerona przedstawionego jako Helios.

Otwarcie Koloseum zainaugurował cesarz Tytus rozpoczęciem stu dniowych, nieprzerwanych igrzysk. Na arenie padło wówczas kilka tysięcy zwierząt, walczyły ze sobą zastępy gladiatorów (około 900), ponadto odbyła się bitwa morska. Tak więc obiekt powstawał ponad 10 lat (od około 70 - 82 n.e.).

Obiekt był wielokrotnie uszkadzany. W 217 roku n.e. Koloseum zostało poważnie uszkodzone z powodu pożaru, który według przekazu Kasjusza Diona, wywołany został przez błyskawicę. Pożar zniszczył drewniane, wyższe poziomy amfiteatru. Budowla nie została w pełni odbudowana aż do 240 roku n.e. Dalsze naprawy miały miejsce w 250 (lub 252) roku n.e. i ponownie w 320 n.e. Zachowały się inskrypcje na niektórych elementach obiektu, sugerujące ich odbudowę w późnym okresie Imperium. Takie naprawy przeprowadzono za panowania cesarza Teodozjusza II oraz Walentyniana III (prawdopodobnie ze względu na trzęsienie ziemi, do którego doszło w 443 roku n.e.). Dalsze prace prowadzono w 484 i 508 roku n.e., już po zdobyciu Rzymu przez barbarzyńców.

Koloseum

W wielu publikacjach mówi się jakoby widzowie Koloseum mogli je opuścić w ciągu 5 - 6 minut. Nie jest to do końca zgodne z prawdą. Taką możliwość mieli widzowie zajmujące dolne i środkowe rzędy. Widzowie z górnych rzędów musieli przejść korytarzem o ukośnym stropie, który ma w najwyższym miejscu około 2,2 metra, co spowalniało ich wychodzenie. Prawdopodobnie takie rozwiązanie miało na celu umożliwienie patrycjuszom opuszczenie obiektu bez konieczności mieszania się z plebsem.


Budowla


Koloseum od środka

Autor: Paolo Costa Baldi | Licencja: GFDL/CC-BY-SA 3.0.

. Koloseum od środka.

Amfiteatr był ogromny. Jego dłuższa oś wynosi 187,75 metrów, krótsza 155,6 metrów, z kolei wysokość około 50 metrów. Obwód wynosi 524 metry, z kolei powierzchnia areny 3600 metrów kwadratowych. Koloseum składało się z areny, czyli drewnianej podłogi pokrytej kilkucentymetrową warstwą piasku (nazwa pochodzi od słowa łacińskiego harena czyli "piasek"). Była ona wyjątkowo duża (86 na 54 metrów) i doskonale widoczna z każdego miejsca amfiteatru.

Arena przykrywała skomplikowaną podziemną strukturę nazywaną hypogeum (dosłownie "podziemie"). Niewiele do dzisiejszego dnia zachowało się z oryginalnej areny, jednak hypogeum jest wciąż widoczne. Konstrukcja składała się z dwóch poziomów, poprzeplatanych wieloma tunelami i przejściami. Tam też znajdowały się klatki, w których przetrzymywano gladiatorów oraz zwierzęta, które następnie wypuszczano na arenę specjalnymi wyjściami. Istniały także specjalne platformy (hegmata), które umożliwiały wwiezienie większych zwierząt (np. słonie) na arenę. Całe hypogeum przepełnione było wieloma mechanizmami, które umożliwiały transport klatek na poziom gruntu lub nawet błyskawiczne zalanie areny wodą, którą sprowadzono pobliskim akweduktem.

Wokół areny było podium (suggestum), na którym mieścił się tron imperatora oraz miejsca dla jego rodziny, senatorów oraz westalek. Siedziska senatorów okrążały boks cesarza i często złożone były z przyniesionych przez senatorów krzeseł. Kolejny poziom (maenianum primum) stanowiony był przez nobilów (nie piastujący funkcji senatora) oraz ekwitów. Następnie w maenianum secundum zasiadali zwykli obywatele Rzymu - plebejusze (plebeians). Ta sekcja dzieliła się na dolną część immum - dla bogatszych; oraz górną summum - dla biedniejszych. Zorganizowane były także specjalne sektory dla poszczególnych grup społecznych: chłopców z nauczycielami, żołnierzy na przepustkach, zagranicznych oficjeli, skrybów, kapłanów i innych. Marmurowe oraz kamienne siedzenia przeznaczone były dla obywateli i nobilów, którzy prawdopodobnie przynosili ze sobą poduszki. Najbardziej odległe miejsca (ok. 50 metrów nad sceną) zajmowały kobiety, niewolnicy i biedota. Był to tzw. maenianum secundum in legneis, czyli sektor dobudowany za panowania Domicjana, składający się ze stromych i drewnianych ławek. Niektóre grupy społeczne miały całkowity zakaz wchodzenia do Koloseum, a zwłaszcza: grabarze, aktorzy lub byli gladiatorzy.

Schemat poziomów siedzenia

Schemat poziomów siedzenia. Najbardziej odległe miejsca (ok. 50 metrów nad sceną) zajmowały kobiety, niewolnicy i biedota.


Wejście do sekcji 52

Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

. Wciąż widoczny napis nad wejściem do Koloseum. Sekcja LII (52).

Widać więc wyraźnie że na trybunach obowiązywał podział według płci i statusu społecznego, co dostrzec można było także w życiu codziennym Rzymu. Na widowni znajdowało się od 45 do 50 tysięcy miejsc siedzących oraz kilka tysięcy stojących, lecz z pewnością obiekt mógł pomieścić grubo ponad 50.000 osób. Według iluminacji późnorzymskiej "Chronografii z 354 roku n.e.", która powstała na zlecenie bogatego rzymskiego chrześcijanina Walentiusza, pojemność Koloseum wynosiła około 87.000 osób.

Widzowie wchodzili przez 80 (z poziomu gruntu) ponumerowanych wejść (vomitoria), co zapewniało szybkie opuszczenie widowni przez widzów nawet w około 6 minut. Obsługa wchodziła 4 odrębnymi galeriami komunikacyjnymi. Jednym z nich było północne główne wejście, które zarezerwowane było dla cesarza i pomocników. Pozostałe trzy przewidziane były dla elity Rzymu. Większość oryginalnych wejść zewnętrznych zostało zniszczonych, jednak po dziś dzień zobaczyć można wejścia XXIII (23) oraz LIV (54).


Wnętrze Koloseum

Naumachie mogły odbywać się w pierwszym okresie po wybudowaniu Koloseum. W późniejszym czasie uniemożliwiło je zabudowanie areny dwukondygnacyjnymi piwnicami.

W czterokondygnacyjnym podziale zewnętrznym zastosowano spiętrzenie porządków (najniższa kondygnacja w porządku toskańskim, druga w jońskim, trzecia w korynckim, czwartą zdobiły korynckie pilastry). Trzy niższe kondygnacje związane są z konstrukcyjnym układem arkad, czwarta została zaopatrzona tylko w małe okna. Od strony wewnętrznej budowla jest pięciokondygnacyjna. Cztery kondygnacje zbudowano jako układ pomieszczeń wydzielonych pomiędzy filarami, ścianami, ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowymi. Umieszczono tam bufety, szatnie, natryski, pomieszczenia dla gladiatorów, klatki dla zwierząt, korytarze.

W razie deszczu bądź silnego słońca istniała możliwość przykrycia całej widowni specjalnym wielkim, wodoodpornym płótnem (velarium), rozpościeranym za pomocą lin. Wielki materiał zasłaniał 2/3 areny, a za jego rozpostarcie odpowiedzialni byli marynarze z Misenum, których tymczasową siedzibą był Castra Misenatium.

Ave Caesar Morituri te Salutant

Jean-Léon Gérôme, Ave Caesar Morituri te Salutant
Z tyłu widoczne velarium, czyli wielki materiał, który chronił widzów przed deszczem lub gorącym słońcem.


Obiekty pomocnicze


Powstanie Koloseum i organizacja igrzysk przyciągnęły w tej rejon liczny przemysł. Wokół budowli powstawać zaczęły obiekty, które służyły swoją pomocą przy obsłudze wydarzeń. Na wschód od Koloseum znajdowała się szkoła gladiatorów - Ludus Magnus - obecnie zachowały się jedynie ruiny. Budynek wręcz przylegał do amfiteatru, a połączony był podziemnym przejściem, który umożliwiał szybki transport gladiatorów na arenę. Ludus Magnus miał swoją własną małą, treningową arenę, która była sama w sobie popularna wśród rzymskich mieszkańców.
W tym samym rejonie istniały także inne szkoły gladiatorów: Ludus Matutinus ("szkoła poranna") - szkoliła wojowników walczących ze zwierzętami; ponadto słynna była m.in. dacka oraz galijska szkoła.

W pobliżu znajdowały się także: Armamentarium - przechowywalnia broni oraz pancerzy; Summum Choragium - przechowywalnia machinerii; Sanitarium - szpital gladiatorów; oraz Spoliarium - miejsce gdzie ciała gliadiatorów były rozbierane z pancerzy, a ich ciała usuwane.

Ciekawostki

  • Naumachie mogły odbywać się w pierwszym okresie po wybudowaniu Koloseum. Uniemożliwiło je zabudowanie areny dwukondygnacyjnymi piwnicami za czasów Domicjana.
  • Nie ma żadnych dowodów na to, jakoby w Koloseum miały odbywać się masowe mordy na chrześcijanach, gdyż informacje o tym pojawiają się dopiero od XVII wieku. Bezsprzecznym natomiast jest fakt, iż w czasie przerw pomiędzy walkami gladiatorów dokonywano egzekucji skazańców, nieraz w wymyślny i krwawy sposób. Natomiast jako miejsce egzekucji chrześcijan podaje się Cyrk Nerona, który położony był na Wzgórzu Watykańskim.
  • W wielu publikacjach mówi się jakoby widzowie Koloseum mogli je opuścić w ciągu 5-6 minut. Nie jest to do końca zgodne z prawdą. Taką możliwość mieli widzowie zajmujące dolne i środkowe rzędy. Widzowie z górnych rzędów musieli przejść korytarzem o ukośnym stropie, który ma w najwyższym miejscu około 2,2 metra, co spowalniało ich wychodzenie. Prawdopodobnie takie rozwiązanie miało na celu umożliwienie patrycjuszom opuszczenie obiektu bez konieczności mieszania się z plebsem. Nie zmienia to jednak w niczym faktu, że system rozprowadzania widzów był przemyślany, a budowane współcześnie w USA stadiony nadal na nim się wzorują.
  • Wbrew obiegowym opiniom, Sienkiewicz nie umiejscawia ani jednego epizodu "Quo vadis" w Koloseum. Jedynie dwukrotnie wspomina w swej powieści o tym zabytku, odnosząc się do wydarzeń przyszłych. Całe nieporozumienie wynikało z nieuważnego czytania książki i wytykania tego potknięcia Sienkiewicza na zasadzie ciekawostki.

Wykorzystanie


Walka gladiatorów

Rekonstrukcja walki gladiatorów.

Koloseum było wykorzystane do organizacji zarówno walk gladiatorów jak i innego rodzaju widowisk oraz wydarzeń. Munera, na przykład, były zawsze organizowane przez prywatne osobistości. Miały one silny wydźwięk religijny, a miały na celu uświetnienie dobrego imienia rodziny oraz nadanie prestiżu jej członkom.

Innym typem igrzysk było polowanie na dzikiego zwierza - venatio. W czasie tego wydarzenia przez arenę przewijało się wiele najróżniejszych stworzeń, sprowadzanych chociażby z Afryki, Europy Wschodniej czy Bliskiego Wschodu. Handlarze przywozili nosorożce, hipopotamy, słonie, żyrafy, tury, żubry, lwy, pantery, leopardy, niedźwiedzie, tygrysy kaspijskie, krokodyle oraz strusie czerwonoskóre. Walki i polowania były często umiejscawiane pośród wyszukanych roślinności oraz budowli. Wydarzenia tego typu były niezwykle rzadkie. Uważa się że w 107 roku n.e. cesarz Trajan, aby uczcić podbicie Dacji zorganizował wielkie igrzyska trwające 123 dni, w których wzięło udział 11.000 zwierząt oraz 10.000 gladiatorów.

We wczesnym okresie istnienia Koloseum (według przekazów antycznych historyków) miały miejsce naumachiae (lepiej znane, jako navalia proelia), czyli walki morskie. Źródła wskazują, że w 80 roku n.e. miała miejsca inauguracja tego typu widowiska na zlecenie Tytusa. Zalano wówczas arenę amfiteatru, a na wodę wypuszczono specjalnie wytrenowane konie oraz byki, które rywalizować miały ze sobą. Odbyć się miała także bitwa morska między Grekami, Koryntianami oraz mieszkańcami Korfu. To wydarzenie jednak wciąż poddawane jest krytyce wielu historyków, którzy twierdzą że na arenie nie mogło być wystarczająco miejsca dla statków wojennych oraz jakim sposobem arena była wodoodporna. Uznano jednak, że Rzymianom nie sprawiało trudności z pewnością napełnienie areny wodą.

Innym typem wydarzenia były sylvae, czyli rekonstrukcje naturalnych scen. Malarze, technicy oraz architekci konstruować mieli symulacje lasów z prawdziwymi drzewami, krzakami zasadzonymi na arenie. W takie środowisko wypuszczano zwierzęta, które mogli podziwiać widzowie. Takie widowisko miało na celu ukazanie gawiedzi naturalne środowiska zwierząt lub odwzorowanie wydarzeń w mitologii. Sylvae były także okazją do przeprowadzania egzekucji, w których główny bohater opowieści - grany przez skazańca - był zabijany w wymyślny oraz okrutny sposób (acz możliwy do zrealizowania), tak aby odegrać ważną scenę z mitu.




Książka o Rzymie jako prezent?
Mówią Wieki
Z Historii




Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!


Spintria

Rzymianie pozostawili po sobie ciekawe fakty. (więcej)



.

Najnowsze informacje i odkrycia związane z Rzymem. (więcej)



.

Co miało miejsce tego dnia w Rzymie?



Kontakt

Jakub Jasiński alias Cosiek
adres mailowy



.

.

Źródła wykorzystane

  • Sadurska Anna, Archeologia starożytnego Rzymu - okres cesarstwa, 1980
.

Powiedz innym co myślisz

.
.

Stopka strony

© Copyright 2004-2014 by Cosiek. All rights reserved.
Pomoc przy tworzeniu strony: Skyproject | Ta strona korzysta z plików cookies | Mapa strony