Starożytny Rzym. Od Romulusa do Justyniana
Archiwum | Artykuły | Bibliografia | Planujesz podróż? | Konkursy | Księgarnia | Recenzje | Dotacje | Reklama | Współpraca | Kontakt
Imperium Romanum
Wprowadzenie | Ustrój | Społeczeństwo | Kultura | Religia | Geografia | Gospodarka | Wojsko | Wojny | Bitwy | Biografie | Chronologia
.
Rss



Wprowadzenie » Wojsko » Uzbrojenie » Hełm rzymski


Hełm rzymski


Hełm Montefortino

Autor: MatthiasKabel | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

. Hełm Montefortino był wykorzystywany od III wieku p.n.e do I n.e.

Początkowo Rzymianie używali hełmów wzoru galijskiego, stąd nazwa Galea (pełna nazwa cassis-galea). Potem zaczęli wytwarzać na masową skalę własne hełmy (cassis). Wynikało to z profesjonalizacji armii (mniej więcej od czasów reformy Mariusza), w której starano się zunifikować uzbrojenie zaczepne i obronne legionistów. Dotyczyło to również hełmów, które przechodziły liczne przemiany i modyfikacje wynikające z użycie materiałów i techniki produkcji jak również funkcji (hełmy piechoty legionowej, hełmy oddziałów posiłkowych, hełmy kawaleryjskie).

Hełm rzymski (cassis) choronił głowę rzymskiego piechura, będąc zawiązywanym pod brodą skórzanym paskiem. Wykonany był ze skóry obitej metalową blachą.
Szczyt hełmu wzmacniały gałki, pierścienie bądź guzik z kruszcu, pełniące funkcje dekoracyjne. Po bokach opadały ruchome daszki policzkowe (buccula), które łączono ze sobą przy pomocy rzemienia, przewiązywanego pod brodą. Do hełmu domocowana była osłona na kark.

Na szyjach legioniści nosili szale, czy chusty w celu zapobiegnięcia obcierania zbroi o gołe ciało. Hełm legionisty zdobiono pióropuszem o krótkich piórach (iuba albo crista), zwykle podczas parad lub w momentach kiedy trzeba było wywrzeć wrażenie na wrogu. Ich grzebień był zazwyczaj ułożony równolegle, od ucha do ucha.
Centurioni i wyżsi oficerowie zakładali hełmy z trzema piórami (grzebień ułożony poprzecznie) lub końską kitą.

Zwykły hełm legionisty oraz ozdobiony centuriona.

Zwykły hełm legionisty oraz ozdobiony centuriona.

W czasie marszu, hełmy noszono po prawej stronie piersi, na rzemyku zakładanym na szyję. W czasie odpoczynku, czy tez prac obozowych, hełmy zawieszano na tarczach ustawianych na ziemi.


Ewolucja


Hełm centuriona

Autor: MatthiasKabel | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

. Współczesna rekonstrukcja hełmu centuriona z I wieku n.e.

Początkowo używano hełmu typu Montefortino, który był wykorzystywany od III wieku p.n.e do I n.e. Hełmy te były wykonane z mosiądzu o wypukłym kształcie, z małym wydłużeniu przy tylnej jego osłonie karku. Zazwyczaj posiadały zatyczkę dla pióropusza na czubku hełmu.

W czasach panowania Augusta na wyposażeniu rzymskiej armii pojawił się masowo produkowany, tani oraz prosty w konstrukcji hełm typu Coolus występujący w aż dziewięciu modyfikacjach od A do I. Była to właściwie kopia hełmu galijskiego do którego dodano jako typowy rzymski wyróżnik nakarczek, naczólnik oraz napoliczniki. Naczólnik miał postać odkutej z jednego kawałka metalowej płytki, która wzmacniała dodatkowo od przodu dzwon hełmu, chroniąc ja przed cieciami z góry. Oczywiście miało to bardzo praktyczne zastosowanie. Zniszczony i pęknięty naczólnik można było łatwo wymienić podczas gdy dzwon pozostawał nienaruszony. Napoliczniki, ruchome na zawiaskach, odpowiednio wyprofilowane chroniły twarz przed cieciami z boków. Pozostawiały jednak odsłonięte oczy, usta oraz uszy umożliwiając w ten sposób komunikacje wzrokowo - werbalną. Nakarczek dostatecznie wydłużony oraz nachylony pod odpowiednim katem, chociaż w pierwszych odmianach Coolusa zupełnie prosty, chronił przed atakiem w tył głowy oraz szyje. Skuteczne zabezpieczenie zarówno przed piechotą jak i kawalerią wroga.

W tym samym mniej więcej czasie na wyposażenie legionów weszła inna odmiana hełmu tzw. hełm imperialno - italski z jego ośmioma modyfikacjami od A do I. Początkowo wykonywany z brązu. Nawiązywał do tradycji lokalnych samnickich, etruskich ale nosił również cechy galijskie. Nie posiadał tzw. brwi, mógł w niektórych odmianach posiadać mocowania dla kit i pióropuszy wykonanych z włosia końskiego. Miał ruchome napoliczniki oraz duży nakarczek. Charakterystyczne dla tego typu hełmu są pojawiające się często zdobienia w postaci aplikacji brązowych np.: domki na napolicznikach albo tzw. aedicula na dzwonie bądź kartusze (tabula ansatae) i napisy z nazwiskiem właściciela hełmu, przynależnością do konkretnej jednostki wojskowej włącznie.

Najlepsze zakłady produkujące żelazne hełmy znajdowały się na terenie Galii. Wraz z jej podbojem przez Cezara zakłady te jak i pracujący w nich rzemieślnicy stały się częścią Imperium Romanum. Z faktem tym związane jest wprowadzeni kolejnego hełmu, chyba najbardziej charakterystycznego dla wojskowości rzymskiej tzw. imperialno - galijskiego (odmiany od A do K). Hełm ten posiadał głęboki dzwon o niemal pionowych u dołu ścianach, naczólnik, a nad nim faliste wypukłości, tzw. brwi, z tylu duży nakarczek wraz z uchwytem do noszenia, a nad nim tzw. fałdy. Część twarzową osłaniały napoliczniki z przodu z wycięciami na oczy i usta z tylu na uszy. Ilość brwi i fałd, kąt nachylenia nakarczka oraz profil policzków różniły się w poszczególnych odmianach. Hełmy te mogły być zdobione brązowymi rozetami na policzkach oraz okuwane wąskimi paskami brązu na krawędziach.

Hełm z IV wieku n.e.

Autor: Milens | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 2.5.

. Hełm stosowany przez armię rzymską pod koniec państwowości Rzymu.

Regularnej piechocie rzymskiej towarzyszyły w tej samej liczbie oddziały pomocnicze tzw. auxilia, rekrutujące się z plemion podbitych oraz wszystkich tych ludów które nie posiadały obywatelstwa rzymskiego, a biegłe w wojskowym rzemiośle i odważne zechciały po odbyciu trzydziestoletniej służby takowe obywatelstwo otrzymać. Prócz wysokości żołdu, odziały te zorganizowane kohorty, różniły się ekwipunkiem. Najkrócej i najprościej był on tańszą i uproszczona kopią ekwipunku regularnej piechoty legionowej. W związku z tym na osobne traktowanie zasługują hełmy oddziałów posiłkowych. Hełmy piechoty posiłkowej (występujące w czterech odmianach od A do D) były o wiele prostsze w budowie i pozbawione elementów zdobniczych. Naśladowały najczęściej hełmy typu Coolus albo imperialno - galijskie. Miały w naczólnik, nakarczek oraz ruchome policzki. Czasami dodawano im krzyżowe wzmocnienie, przynitowane do dzwonu (Typ C). Wynalazek ten pojawił się w trakcie tzw. wojen dackich (101 - 106 n.e.) za panowania Trajana. Okazał się skuteczny przeciw dackim kosom (rhomphoi) osadzonym pionowo na drzewcu. Takie hełmy wykonywano metodą zwaną współcześnie drykowaniem lub ręcznym w yoblaniem. Z kawałka metalu w kształcie krążka toczonego na formie drewnianej lub metalowej uzyskiwano pożądany kształt figury obrotowej. Do wykonania potrzebna była duża siła prawdopodobnie uzyskiwana za pomocą tzw. koła wodnego.

Hełmy oddziałów łuczniczych przeważnie wschodniego pochodzenia miały kształt koniczny przypominający dawne hełmy asyryjskie ale zaopatrzone w typowo rzymskie dodatki jak napoliczniki oraz nakarczek czasami wykonany z łusek lub lamelek mocowanych do tkaniny lub skóry.

W skład oddziałów posiłkowych wchodziły również szwadrony jazdy (Cohors Equitata). Pierwszy prawdziwie kawaleryjski hełm (sklasyfikowany w dziewięciu odmianach od A do I) pojawił się w pierwej pol. I wieku n.e. Hełmy kawaleryjskie oparte były w zasadzie na hełmach piechoty legionowej, z nakarczkiem znacznie przedłużonym w dół. Hełm taki posiadał wycięcia na uszy oraz rozszerzone policzki, dość szczelnie skrywające twarz, z wyjątkiem oczu nosa i ust. Być może właśnie hełmy kawaleryjskie przechodziły najbardziej widoczne zmiany. W pierwszej połowie II wieku n.e. wprowadzony został imponujący, głęboki żelazny hełm (typ E z Hedderheim) z krzyżowym wzmocnieniem na dzwonie przymocowanym spiczastymi nitami. Miał pokaźne napoliczniki zakrywające uszy i szczękę zapinane za pomocą haka. Ze względu na swą głębokości nakarczek i napoliczniki opierały się na ramionach jeźdźca. Było to jednak dopuszczalne ograniczenie, ponieważ kawalerzysta rzadko podnosił wysoko głowę do góry. Był jednak dobrze chroniony w trakcie walki kawaleryjskiej przed uderzeniami w szyje i kark. Hełm ten być bogato zdobiony okuciami z brązu. Ten typ hełmu wszedł w III wieku n.e. na wyposażenie oddziałów piechoty.




Konkurs: Julian


Mówią Wieki
Z Historii






Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!


Spintria

Rzymianie pozostawili po sobie ciekawe fakty. (więcej)



.

Najnowsze informacje i odkrycia związane z Rzymem. (więcej)



Co miało miejsce tego dnia w Rzymie?



Kontakt

Jakub Jasiński alias Cosiek
adres mailowy



.

.

Źródła wykorzystane

  • Stowarzyszenie Pro Antica
  • Simkins Michael, The Roman Army from Caesar to Trajan
  • Warry John, Armie świata antycznego, Warszawa 1995
  • Żygulski Zdzisław, Broń Starożytna
.

Powiedz innym co myślisz

.
.

Stopka strony

© Copyright 2004-2014 by Cosiek. All rights reserved.
Pomoc przy tworzeniu strony: Skyproject | Ta strona korzysta z plików cookies | Mapa strony